گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی ، مشهد، ایران
چکیده
در نگرش پساساختارگرایانه، هویت های اجتماعی و سیاسی محصول گفتمان ها فرض می شوند در واقع هویت ها و خودفهمی ها، در مقابل غیریت ها یا دیگران شکل می گیرند بنابراین، خلق یک هویت بر تاسیس یک تفاوت دلالت دارد. در این چارچوب با تکیه بر مفهوم «غیرِسازنده»، شکل گیری یک هویت را مستلزم عمل تمایز می دانیم که غالبا به تقابل ختم می گردد. مقاله حاضر در پی بررسی این پرسش است که از منظر پساساختارگرایی، استکبارستیزی چه جایگاهی در اندیشه رهبر انقلاب دارد؟ و بر این فرض استوار است که گفتمان استکبارستیزی مدنظر آیت الله خامنه ای حول محور چهار دال هویت بخش، فراگیر، استمرار و استقلال آفرین مفصل بندی شده است که مبتنی بر تقابل با «غیر» به هویت و صورتبندی امت شکل می دهد. این پژوهش بر اساس روش گفتمان لاکلا و موف و با تکیه بر دادهها و درون مایه های رویکرد پساساختارگرایی سامان یافته است. بنا بر یافته های پژوهش، آمریکا در قالب شیطان بزرگ، نقطه هدف استکبارستیزی گفتمان انقلاب اسلامی می باشد که به عنوان «بیرونی سازنده» هویت اسلام سیاسی ایرانیان، نقش بازی می کند. از منظر مقام رهبری این مرزبندی مستمر با ریشه های مذهبی به تحکیم هویت انقلابی و دینی نظام اسلامی منجر میشود.
باباخانی، مجتبی (1390). استکبارستیزی و حمایت از مستضعفین در اندیشه امام خمینی و شهدای دانشجو، فصلنامه رهاورد سیاسی، سال هشتم، شماره 34، 131-160.
بهروزیلک، غلامرضا (1394). بررسی تحلیلهای نظری در مطالعات اسلامگرایی، فصلنامه علوم سیاسی، سال هجدهم، شماره 71، 65-91.
پورزکی، گیتی (1398). تحول در مواجهه گفتمانی در جمهوری اسلامی ایران مواجهه پساسیاسی، آنتاگونیستی، آگونیستیک، دو فصلنامه جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام، دوره هفتم، شماره 2، 254-231.
تاجیک، محمدرضا (1384). انسان مدرن و معمای هویت، فصلنامه مطالعات ملی، شماره 1.
تاجیک، محمدرضا (1386). روانکاوی و سیاست، پژوهش علوم سیاسی، شماره 4.
جوینیپور، سیما؛ پیروزفر، سهیلا (1397). گونهشناسی استکبار و ماهیت آن در قرآن کریم، دوفصلنامه قرآن و حدیث، سال دوازدهم، شماره 23، ص 169-198.
حسابی، احمدعلی؛ ایدر، نبیاله (1397). بررسی تحول گفتمانی بین نیروهای سیاسی پس از انقلاب اسلامی ایران. فصلنامه علوم اجتماعی، سال دوازدهم، شماره چهارم.
خیامی، عبدالکریم (1392). به سوی نظریه بیداری اسلامی تحلیل کیفی متن بیانات مقام معظم رهبری در اجلاس بینالمللی بیداری اسلامی. مطالعات انقلاب اسلامی، سال دهم، شماره 33، 43-66.
طباطبایی، کاظم؛ طاهری، سمیه (1394). کاربست گفتمان کاوی در تحلیل مفاهیم استضعاف و استکبار، مطالعات اسلامی علوم قران و حدیث، سال 47، شماره 2، 118-91.
طباطبایی، سیدجعفر؛ جلالی نوبری، حسین (1397). علل و حوزههای استکبارستیزی در گفتمان انقلاب اسلامی، فصلنامه تحقیقات جدید در علوم انسانی، شماره 10، تابستان. 51-37.
عالم، عبدالرحمن؛ انصافی، مصطفی (1397). بازشناسی گذار ساختارگرایی به پساساختارگرایی، فصلنامه سیاست، دوره 48، شماره 1، 76-59.
عباس تبار، رحمت (1399). تحلیل گفتمانی رویکرد واگرایی آیت الله خامنهای نسبت به نظام سلطه آمریکا، فصلنامه پژوهشهای انقلاب اسلامی، سال نهم، شماره 34، 100-117.
عترتدوست، محمد (1398). روششناسی فهم حدیث در فرایند سهگانه تحلیل متن، تحلیل محتوا و تحلیل گفتمان. دوفصلنامه حدیثپژوهی، سال یازدهم، شماره 21، 291-320.ن
گوهری مقدم، ابوذر؛ کیانی، حامد (1397). نفوذ گفتمانی ایالات متحده آمریکا در جمهوری اسلامی ایران بر مبنای اندیشههای مقام معظم رهبری. فصلنامه پژوهشهای انقلاب اسلامی، شماره 24، 115-97.
مهدوی، اصغر، نادری، مهدی (1390). کاربرد قدرت نرم از ناحیه استکبار؛ رویکردی قرانی، دوفصلنامه علمی-پژوهشی دانش سیاسی، سال هفتم، شماره 2، 204-167.
نادری، مهدی (1394). مبانی و مستندات سیاست استکبارستیزی در دیدگاه امام خمینی. فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی. دوره 4 شماره 8. 144-127.
نصرتپناه، محمدصادق؛ بخشی، مسعود (1399). استکبار ستیزی در اندیشه سیاسی امام خمینی: با تکیه بر مفهومشناسی استکبار در تفسیر المیزان، دوفصلنامه دانش سیاسی، سال شانزدهم، شماره 32، ص 671-696.
کتابها
ازکیا، مصطفی، رشید احمدرش، کامبیز پارتازیان (1396). روشهای تحقیق کیفی از نظریه تا عمل، جلد دوم، انتشارات کیهان.
امام خمینی، روح الله (1378). صحیفه امام، نرمافزار آثار امام خمینی، تهران: موسسه نشر آثار امام خمینی.
جوادی آملی، عبدالله (1388). روابط بینالملل در اسلام، قم: اسرا.
حاجیزاده، علیرضا؛ دارینی، محمود (1386). استکبار جهانی و شیطان بزرگ از دیدگاه امام خمینی، دفتر سیویکم تبیان، تهران: معاونت پژوهشی موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دانیالی، عارف (1393). میشل فوکو: زهد زیباییشناسانه به مثابه گفتمان ضد دیداری، تهران: تیسا.
دهخدا، علیاکبر (1377). لغتنامه، تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
رجایی، فرهنگ (1395). مشکله هویت ایرانیان امروز، تهران: نشرنی.
ساراپ، مادن (1382). راهنمایی مقدماتی بر پساساختارگرایی و پسامدرنیسم، ترجمه محمدرضا تاجیک، تهران: نشرنی.
سلطانی، علی اصغر (1387)، قدرت، گفتمان و زبان، ساز و کارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشرنی.
شهبازیراد، محمدصادق (1392). تحلیل گفتمان رهبری انقلاب اسلامی. پایان نامه کارشناسی ارشد، گروه جامعه شناسی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
علیبابایی، غلامرضا (1382). فرهنگ سیاسی، تهران: آشیان.
کاظمی، احمد (1393). دشمنشناسی از دیدگاه مقام معظم رهبری، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته علوم سیاسی، دانشگاه یزد.
لاکلا، ارنستو و دیگران (1395). تحلیل گفتمان سیاسی، ترجمه امیر رضاییپناه، تهران: نشر تیسا.
محمدپور، احمد (1397)، ضد روش؛ زمینههای فلسفی و رویههای عملی در روششناسی کیفی، قم: لوگوس.
محمدی، منوچهر (1377). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر دادگستر.
منوچهری، عباس (1387). رهیافت و روش در علوم سیاسی، تهران: سمت.
موسوی، امین (1392). بررسی اصول و راهبردهای دفاعی امام خمینی در مبارزه با استکبار، پایان نامه کارشناسی ارشد، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی،
موفه، شانتال (1390). درباره امر سیاسی، ترجمه منصور انصاری، تهران: رخدادنو.
نادریفر، بهروز (1396). تحلیل ارزشهای استکبارستیزانه در ایدئولوژی انقلاب اسلامی، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته جامعه شناسی، دانشگاه آزاد تهران شرق.
منابع اینترنتی
خامنهای، سیدعلی، بیانات در سایت khamenei.ir.
6-2- منابع لاتین
Articles
Mayring, Philipp (2000). Qualitative content Analysis Forum, Qualitative Social Research, Vol. 1, (No2), 1-10.
Jorgensen, Marianne & Philips, Louise (2002). Discourse Analysis as theory & method, London: Sage Publication.
Laclau, E, (1995). New Reflection on the Revolution of our Time, London: Verso.
Van Dijk, T.A. (2007). Ideology and Discourse: A Multidisciplinary Introduction, OnlinePublication:https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupid?key=olbp74712.
