مطالعات راهبردی بسیج

مطالعات راهبردی بسیج

چارچوب اخلاق سازمانی با رویکرد اسلامی: پژوهشی ترکیبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد بخش مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، شیراز، ایران
چکیده
هدف این پژوهش ترکیبی اکتشافی متوالی از نوع طبقه‌بندی، طراحی و اعتباریابی چارچوب اخلاق سازمانی با رویکرد اسلامی بود که در دو بخش کیفی و کمی انجام شد. در بخش کیفی از روش مطالعه موردی استفاده شد. جمع‌آوری داده‌های کیفی با کنکاش در اسناد مرتبط (53 مورد) و همچنین با استفاده از مصاحبه نیم‌ساختمند با آگاهی‌دهندگان کلیدی (16 نفر) از طریق تکنیک نمونه‌گیری گلوله برفی و تا اشباع نظری داده‌ها انجام شد. داده‌های پژوهش با استفاده از فرایند چرخه‌ای تحلیل (تقلیل احیاگرانه داده‌ها، سازمان‌دهی و تحلیل داده‌ها) و با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون و به کمک نرم‌افزار Nvivo 10 استخراج و شبکه مضامین که درمجموع شامل ۱۲۶ مضمون پایه است، ترسیم گردید. بر این اساس، اخلاق سازمانی دربردارنده مبانی، اصول و ابعاد برگرفته از جهان‌بینی اسلامی است. یافته‌های بخش کیفی با استفاده از روش همسوسازی داده‌ها و بازبینی و مشورت با صاحب‌نظران اعتبار یابی شد. بر اساس چارچوب کشف‌شده در بخش کیفی، مقیاسی جهت اعتبار یابی در بخش کمی طراحی گردید. با استفاده از روش پژوهش توصیفی- پیمایشی اعتبار چارچوب مورد بررسی قرار گرفت. جامعه آماری در بخش کمی شامل کلیه صاحب‌نظران و متخصصان حوزه اخلاق سازمانی با رویکرد اسلامی بود که با روش نمونه‌گیری هدفمند از نوع معیار تعداد ۲۴۶ نفر انتخاب شدند. اعتبار چارچوب با استفاده از تحلیل عامل تأییدی مورد تائید قرار گرفت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

 
6- منابع
6-1- منابع فارسی
مقاله­ها
اسماعیلی، انور و عباسی، محمود (1391). تعالی اخلاق سازمانی در گستره نظام سلامت. اخلاق زیستی، دوره 3، شماره 11، 70-82
امیرخانی، امیرحسین؛ فرامرز، محمد (1389). درآمدی بر اخلاق حرفه‌ای، ضرورت اجتناب‌ناپذیر امروز. منابع انسانی، شماره 10
امینی، سید جواد؛ صفر زاده، حسین و احمدی شریف، محمود (1390). بررسی راهبردی جوسازمانی و اخلاق در سازمان‌های ملی. مطالعات دفاعی استراتژیک، شماره 43
ایزدی فرد، علی‌اکبر؛ کاویار، حسین (1389). مسئولیت‌پذیری کارگزاران و مدیران از دیدگاه امام علی (ع) با تأکید بر مؤلفه‌های اخلاق حرفه‌ای. پژوهش‌نامه علوی، شماره 1(2)، 20-1
پور حسن، قاسم (1396). ثمرات نظریه اعتباریات علامه طباطبائی در حوزه علوم انسانی. خبرگزاری مهر، https://www.mehrnews.com/news/ 4145812/ شناسه خبر: 4145812 - چهارشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۶ - ۱۴: ۱۵.
ترک‌زاده، جعفر؛ عامری فر، فرشاد؛ مرزوقی، رحمت اله؛ سلمانپور، محمدجواد؛ خرمایی فرهاد (1400). طراحی چارچوب اخلاق سازمانی با رویکرد اسلامی: یک مطالعه کیفی. دوماهنامه علمی- پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی. 12 (4): 146-160
ترک زاده، جعفر و عامری فر، فرشاد (1397). اخلاق سازمانی در چارچوب اسلامی. سومین کنفرانس بین المللی مدیریت، حسابداری و حسابرسی پویا،تهران،https://civilica.com/doc/826152
ترک‌زاده، جعفر؛ حیدری، الهام (1393). طراحی مقیاسی برای سنجش شیوع اخلاق سازمانی با رویکردهای اسلامی و غربی. کنفرانس بین‌المللی ابزار و تکنیک‌های مدیریت، اسفندماه، مرکز همایش‌های دانشگاه تهران
جوادی آملی، عبدالله (1368). عالم غیب و شهود. پاسدار اسلام، شماره 90
حسینی الموسوی، مریم (۱۳۹۵). اخلاق اسلامی با ساختار و رویکرد قرآنی. سومین کنفرانس بین‌المللی روانشناسی، علوم تربیتی و سبک زندگی، تربت‌حیدریه، دانشگاه تربت‌حیدریه
داوران، توحید؛ خیراندیش، محمد؛ میرزایی، شهرام (1401). طراحی الگوی اخلاق سازمانی در پرتو نهج‌البلاغه: موردمطالعه سازمان‌های دولتی استان اردبیل. فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، دوره بیست و پنجم، شماره 97.2.
رحیمی، بهنام (1394). اصول اخلاق سازمانی. اولین کنفرانس بین‌المللی مهندسی صنایع، مدیریت و حسابداری- تهران، ایران
رکنی لموکی، محمدتقی (1389). اخلاق سازمانی. حصون، شماره 23، 79-70
شیخی، محمدحسین (1390). عوامل مؤثر بر سلامت اداری و رشد ارزش‌های اخلاقی در آن. اسلام و پژوهش‌های مدیریتی. سال 2، شماره 1، صص 126-33
صفی پور، محمود. (1395). اخلاق مدیریت در امت مهدوی. مدیریت در اسلام، شماره 29 و 30، 78-59
غلامی، علیرضا (1388). اخلاق سازمانی: مشکلات، موانع و راه‌کارها. توسعه‌سازمانی پلیس، (پیاپی 25)، شماره 4
فرهود، داریوش (1386). مروری بر تاریخچه اخلاق همراه با گردآوری زمینه‌های گوناگون اخلاق. اخلاق در علوم و فن­آوری، شماره 1 و 2
قرا ملکی، احد فرامرز (1383). تعارض‌های اخلاقی در سازمان. مجله میان‌رشته‌ای: دانشکده علوم انسانی دانشگاه سمنان: شماره 7، از 21 تا 3
قوامی، سید صمصام الدین؛ نوبری، علیرضا (1395). معناشناسی سازمان با رویکرد قرآنی. قرآن و علم، سال دهم، شماره 19.
قوامی، سید صمصام الدین (1394). ساختار حکومت اسلامی. فقه و اصول، دوره 9، شماره 4، 22-40
گائینی، ابوالفضل (1390). تبیین فلسفی از رویکرد مکانیکی و آشوب در تئوری سازمان به همراه رویکرد فلسفه اسلامی به تئوری سازمان. روش‌شناسی علوم انسانی. دوره 19، شماره 19، 61-36.
محمدی، مسلم (1393). پرستش اصل بنیادین فلسفه اخلاق استاد مطهری. فلسفه و کلام اسلامی، آینه معرفت دانشگاه شهید بهشتی. دوره 3، شماره 29: 141-129.
محمدی، مهدی و مجتبی رهنما (۱۳۹۸). نقش مؤلفه‌های دین‌مداری، اخلاق و شجاعت مدیران آموزش‌وپرورش بر مقاومت در برابر فشارهای محیطپنجمین کنفرانس بین‌المللی حسابداری، مدیریت و نوآوری در کسب‌وکار، تهران، دبیرخانه دائمی کنفرانس، https://www.civilica.com/Paper-ICAMIB05-ICAMIB05_007.html
مرادی، مرتضی (1394). ارائه یک مدل سازمان حکمت محور در ادارات دولتی. مدیریت دولتی، دوره 7 شماره 1، 185-209
مصدق، هادی؛ رفیعی، محسن (1389). اخلاق حرفه‌ای، ضرورت اجتناب‌ناپذیر سازمان‌های امروزی. همایش چالش‌های مدیریت و رهبری در سازمان‌های ایرانی- ایران.
مقیمی، سید محمد (1387). اخلاق سازمانی؛ جوهره فرهنگ‌سازمانی کارآمد. فرهنگ مدیریت، سال پنجم، شماره هفدهم، 63 ـ 87
مهدیزاده اشرفی، علی؛ جهانگیر فرد، مجید؛ مجیبی، تورج؛ جمالی منفرد، نسرین (1402). طراحی مدل ارزیابی اخلاق سازمانی د صنایع کوچک و متوسط. پژوهش های اخلاقی، سال سیزدهم، شماره سه، صص236- 215
نصیری، عزت اله؛ حسینی، نجمه (1392). ارزش‌های اخلاقی مؤثر در سلامت سازمان. اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، سال سوم، شماره اول، پیاپی، ۷، ۱۳۶ ـ 115
الوانی، سید مهدی؛ حسن‌پور، اکبر؛ داوری، علی (1393). تحلیل اخلاق سازمانی کارکنان با استفاده از الگوی دایره اخلاق. اخلاق در علوم و فناوری، دوره 4، شماره 9
 
کتاب­ها
افجه­ای، سید علی‌اکبر (1393). مدیریت اسلامی. تهران: جهاد دانشگاهی، واحد علامه طباطبایی.
ایمان، محمدتقی (1390). مبانی پارادایمی روش‌های کمی و کیفی تحقیق در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
جوادی آملی، عبدالله (1390). مبادی اخلاق در قرآن. قم: اسرا.
جوانعلی آذر، مرتضی (1391). سیمای سازمان از نگاه اسلام در پرتو استعاره امانت. تهران: دانشگاه امام صادق.
خامنه­ای، سید علی (1397). بیانیه «گام دوم انقلاب» خطاب به ملت ایران. تهران
دل‌شاد تهرانی، مصطفی. (1386). ارباب امانت. تهران: انتشارات دریا.
سعید پور، کاظم (1388). اخلاق اداری. قم: انتشارات ممتاز.
عامری فر، فرشاد؛ عقیلی، رضا (1397). مقدمه‌ای بر تحلیل محتوای کمی و کیفی. شیراز: انتشارات شهر راز
قرا ملکی، احد فرامرز (1395). اخلاق سازمانی. تهران: سازمان مدیریت صنعتی
قرا ملکی، احد فرامرز (1396). سازمان­های اخلاقی در کسب‌وکار. تهران: نشر مجنون
قرا ملکی، احد فرامرز (1398). اخلاق حرفه­ای. تهران: نشر مجنون
قرا ملکی، احد فرامرز و همکاران (1385). اخلاق حرفه‌ای در تمدن ایران و اسلام. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
قرا ملکی، احد فرامرز و همکاران. (1388). اخلاق حرفه­ای. تهران: مؤلف
کرسول، جان (1391). پویش کیفی و طرح پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد (روایت پژوهی، پدیدارشناسی، نظریه داده بنیاد، قوم‌نگاری، مطالعه موردی). ترجمه حسن دانایی‌فرد، حسین کاظمی. تهران: صفار، ویرایش دوم.
گائینی، ابوالفضل (1390). درس‌نامه مبانی معرفت‌شناسی تئوری‌های سازمان و مدیریت. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
مانیان، امیر؛ رونقی، محمدحسین (1395). اخلاق در نظام‌های اطلاعاتی. تهران: دانشگاه تهران.
محمدی منفرد، بهروز؛ بیژن (1398). اخلاق دین‌مدار و دنیاگرا. تهران: شبستان.
مرزوقی، رحمت اله (1396). پارادایم اسلامی تولید علم؛ رهیافتی به تولید علم اسلامی تعلیم و تربیت. تهران: آوای نور.
مرزوقی، رحمت اله (1397). پارادایم اسلامی تولید علم؛ رهیافتی به تولید علم تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: آوای نور.
مطهری، مرتضی (1383). اسلام و نیازهای زمان. تهران: صدرا.
میرزایی مقدم، داود، پارتازیان، کامبیز (1386). اخلاق اداری و مناسبات انسانی. تهران: گنج معرفت.
 
6-2- منابع لاتین
Articles
Beeri.I, Dayan. R, Gadot. V, Werner. S. B. (2013). Advancing Ethics in Public Organizations: The Impact of an Ethics Program on Employees’ Perceptions and Behaviors in a Regional Council.J Bus Ethics, 000: 21-74.
Beikzad, J, Abdolahpoor. S, Esgandari2. K. (2012). Effects of Professional Ethics on Development of Intellectual Capital at Agriculture Bank. International Business Research, 2 (00): 12- 028.
Elango. B, Paul. K, Kundu. S, Paudel. S. K. (2010). Organizational Ethics, Individual Ethics, and Ethical Intentions in International Decision-Making.Journal of Business Ethics, DOI 0200227/s02220-202-2208-z.
Fisher Josie & Bonn Ingrid (2007), "Internatinal Strategies and ethics: exploring the tension between head office and subsidiaries", management Decision, vol. 45, No. 10, pp. 1560-1572.
Gbadamosi, Gbolahan (2004), "Academic ethics: what has morality, Culture and administration got to do with its measurement?", management Decision, Vol. 42, No.9, pp.1145-1161
Muel.K. (2004).The Ethics of Organizations: A Longitudinal Study of the U.S. Working Population.Journal of Business Ethics, 102620–604.
Muel.K. (2004).The Ethics of Organizations: A Longitudinal Study of the U.S. Working Population.Journal of Business Ethics, 102620–604.
Muel.K. (2009).Ethics Programs and Ethical Culture: A Next Step in Unraveling Their Multi-Faceted Relationship.Journal of Business Ethics, 412060–040. Oxford:Blackwell Publishing.
Schnebel.E&Bienert.M. (2004). Implementing Ethics in Business Organizations. Journal of Business Ethics, 22: 022–000.
 
Books
Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, Inc.
Ozar.D, Berg. J. Werhane. P. H, Emanuel.L. (2000).Organizational Ethics in Health Care: Toward a Model for Ethical Decision Making by Provider Organizations.American Medical Association.
Perlis, C. Shannon,N. (2012). Role of professional organizations in setting and enforcing ethical norms. Clinics in Dermatology, 22, 026–021.
Tolbert Pamela S. & Hall, Richard. (2009). Organization: structures, processes and outcomes. State university of new York.