مطالعات راهبردی بسیج

مطالعات راهبردی بسیج

بررسی نظریه استراتژی غیرمستقیم در سیره نظامی رسول خدا (ص) [با تأکید بر نظرات سون تزو و لیدل هارت]

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی دانشگاه تهران دانشکده الهیات و معارف اسلامی
چکیده
یکی از مقوله‌های مهم در خصوص جنگ که از دیرباز موردتوجه نظریه‌پردازان نظامی قرارگرفته «استراتژی غیر مستقیم» است سن تزو متفکر چینی سده ششم پیش از میلاد برای اولین بار در اثر خود با عنوان «هنر جنگ» این استراتژی را مطرح ساخت و در قرن نوزدهم نیز توسط لیدل هارت اندیشمند انگلیسی به عنوان یک نظریه مستقل در کتابی که با همین عنوان نوشت و نظرات خود را در آن بطور مبسوط بیان کرد دنبال شد. در حقیقت استراتژی غیر مستقیم برای رسیدن به موفقیت و پیروزی، بدون درگیر شدن در جنگی تمام عیار و به منظور کاستن از تلفات انسانی و هزینه جنگ از سوی آنان طرح شد. این رویکرد امروزه نیز به دلیل گسترش تهدیدات غیر نظامی و درگیری های داخلی بیشتر از گذشته مورد توجه قرار می گیرد. پژوهش حاضر بر اساس روش تاریخی و تحلیلی و با تکیه بر آثار اندیشمندان یاد شده و نظرات آنان در صدد پاسخ به این سوال است که آیا در مدیریت و سیره نظامی پیامبر (ص) چنین اندیشه ای قابل جستجو و بررسی است؟ نتیجه تحقیق که با اتکا بر داده های منابع کهن تاریخی صورت گرفته نشان می دهد آن حضرت به‌مثابه یک فرمانده موفق بدون آنکه در آموزشگاه‌های نظامی آموزش‌دیده و یا از نظریات اندیشمندان نظامی و آثار آنان بهره‌مند گشته باشد با اجرای عملی استراتژی غیر مستقیم به پیروزی های مهمی دست یافته و از تلفات و آسیبهای جنگ کاسته است
کلیدواژه‌ها
موضوعات

 
۷-منابع فارسی  و عربی
۷-۱-مقاله­ها
- ترابی، طاهره (تابستان ۱۳۸۹)، «رهیافت های متعارض جنگ نرم در کنش راهبردی قدرت های بزرگ»، آفاق امنیت،ش۷،ص۳۷-۷۰
- حمیدالله، محمد (۲۰۱۲ م)، «اسناد و مکاتبات سیاسی صدر اسلام»، ترجمه محمد حسینی (۱۳۹۸ ش)، تهران، سروش
- حسینی، حسین (بهار ۱۳۷۵)، « سون تزو و استراتژی غیر مستقیم»، سیاست دفاعی، ش ۱۳،ص ۲۱-۷۱
۷-۲-کتاب­ها
- ابن‌اثیر، عزالدین احمد (۱۹۶۵م)، الکامل فی‌التاریخ، بیروت، دارصادر، داربیروت.
- ابن حنبل، احمد بن محمد (۱۴۱۵ق)، المسند، بیروت، دار احیاء التراث العربی
- ابن‌سعد، ابوعبدالله محمدبن‌منیع (۱۳۷۶ق)، الطبقات الکبری، لبنان، دارصادر، دار بیروت.
- ابن منظور، محمد (۱۴۰۸ق)، لسان العرب، تحقیق علی سیری، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
- ابن‌هشام، ابومحمدعبدالملک (۱۳۵۵ق)، السیرةالنبویه، بیروت، مصطفی‌ البابی ‌الحلبی.
- ابویوسف (۱۳۹۹ق)، الخراج، بیروت، دارالمعرفه.
- بخاری، محمدبن اسماعیل (۱۴۰۱ق)، صحیح‌البخاری، بیروت، داراحیاء التراث‌العربی.
-دانایی فرد، حسن(بهار ۱۳۹۵)، «روش شناسی مطالعات دلالت پژوهی در علوم اجتماعی و انسانی: بنیانها، تعاریف، اهمیت، رویکردها و مراحل اجرا»، روش شناسی علوم انسانی س،۲۲ ش،۸۶ بصفحات ۷۱-۳۹
- سون تزو (۲۰۰۰ م)، هنر جنگ، ترجمه حسن حبیبی (۱۳۶۴ ش)، تهران، قلم.
- طبری، محمدبن‌جریر (۱۹۶۱م)، تاریخ الطبری، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
- عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۸۲ش)، فقه سیاسی، تهران، امیر کبیر.
- واقدی، محمدبن‌عمر (۱۴۰۴ ق)، المغازی رسول‌الله (ص)، تحقیق مارسدن جونز، بیروت، بی نا.
- وتر، ضاهر (۱۴۰۸ق)، مدیریت نظامی در نبردهای پیامبر اکرم (ص)، ترجمه و تحقیق اصغر قائدان (۱۳۷۳ ش)، تهران، صریر.
- مجلسی، محمد باقر (۱۳۷۴ش)، بحارالانوار، قم، دارالکتب الاسلامیه.
8-References
8-1-References (in Persian)
8-1-1-Article
- Torabi, Tahereh (Summer 2010) “Conflicting Approaches of Soft War in the Strategic Action of Great Powers”, Afaq Security Quarterly, Vol. 7, p,37-37
- Hosseini, Hossein (Spring 1375) “Son Tzu and Indirect Strategy” Defense Policy, vol.13,p, 71-21
-Qaedan,Asghar (winter 1385)”The management and leadership of the Holy Prophet (PBUH) in the military fields”, Basij Strategic Studies, Vol. 31,p.50-67
 
8-2-1-Book
- Ibn Athir, Izz al-Din Ahmad (1965AD) ,Al-Kamel fi -al-Tarikh, Beirut, Dar -al-Sader, Dar-al- Beirut.
- Ibn Hanbal, Ahmad bin Muhammad (1415 AH) ,Al-Musnad, Beirut, Dar Ahyaya al-Torath al-Arabi
- Ibn Saad, Abu Abd -Allah Muhammad bin Mania (1376 A.H.),Al-Tabaqaat Al-Kabra, Lebenan, Dar al-Sader, Dar al-Beirut.
- Ibn Manzoor, Muhammad (1408 AH) ,lesan al-arab, research by Ali Siri, Beirut, Daral-Ahya al-Torath
-Ibn Hisham,  Abu Mohammad Abd al-Malik (1355 AH) Al-Sirat- al-Nabiyyah", Beirut, Mustafa al-Babi –
-Abu Youssef (1399 AH) ,Kitab al-Kharaj, Beirut, Dar al-Marafa.
- Bokhari, Muhammad bin Ismail (1401 AH) ,Sahih al-Bukhari, Beirut, Dar al-ahiy al-Truth al-Arabi
- Hamidullah, Mohammad (2012AD) ,Political Documents and Correspondences of Sadr Islam, translated by Mohammad Hosseini (2018),Tehran, Soroush
- Son Tzu (2000AD) ,Art of War, translated by Hasan Habibi (1364 AH), Tehran, Qalam
-Tabari, Mohammad Bin Jarir (1961AD),Tarikh al-Tabari, Beirut, Dar-al-ahiya al-Torath al-Arabi.
- Amid Zanjani, Abbas Ali (2012AD) ,Political Jurisprudence, Tehran, Amir Kabir
- Waqidi, Muhammad bin Omar (1404 AH) ,Al-Maghazi Rasulullah,(PBUH)", Research by Mersden Jones, Beirut, Bina
- Vatr, Zaher (1408 AH), Military management in the battles of the Holy Prophet (PBUH), translated and researched by Asghar Qaedan (1373 AH), Tehran, Sarir
- Majlisi, Mohammad Baqir (1374AH) , Bihar al-Anwar, Qom, Dar al-Kitab al-Islamiya
 
8-2-References (in English)
8-2-1-Articles
-Dimovski,Vlado& Marič Miha (2012)”Theoretical Discussion Sun Tzu's "The Art of War" and Implications for Leadership”,Organizacija, V.45 No. 4.
-Danchev,A (1999)” Liddell Hart and the indirect approach”, The Journal of Military History, V,63,No, 2.
- Liddell Hart, Basil Henry (1952)“The objective in war “,Naval War College Review,V. 5, No. 4.
-Ramakrishna,Kumar “Understanding the Indirect Strategy Moment in Global Affairs”, The New England Journal of Public Policy. (2023 ) ,v.36.
- Swain,Rechard (1990)” B. H. Liddell Hart and the Creation of a Theory of War, 1919-1933”,Armed Forces & Society,V. 17, No. 1.
Scotte, morison (2014),“Redefining the Indirect Approach” Strategic Security Journal of Strategic Security v,7 No, 2.
-Van Wart,Montgomery (2003).” Public-Secto,Leadership Theory: An Assessment”, Public Administration Review, V. 63, No. 2.
8-2-2-Books
-Clausewitz, Carl von (1976), On War,Translated and Edited by Michael Howard and Peter Paret,USA, Princeton,University Press.
-Cuong Huynh,Thomas (2008).The Art of War Spirituality for Conflict, Annotated & Explained,USA.
-Encyclopedia Entry (2024). The Art of War.national geographic,Washington,
-Jomini,Antoine-Henri (2020), The Art of War, translated in English,Craighill W.P.&G.H. Mendell, England.
- Liddell Hart, B.H (1944), Thoughts on War, Sherman,Soldier, Realist, American, london, Dodd, Mead & Company.
- Liddell Hart, B,H (1954), Strategy: The Indirect Approach, london, Faber and Faber.
- Craig Gordon and Felix Gilbert (1943), Makers of Modern Strategy from Machiavelli to the Nuclear Age, edited by Peter Paret, Princeton,University Press.
- Elerman, David (2000), Indirect approch,The World Bank Office of the Senior Vice President and Chief Economist Development.
- Paley, Norton (2007),Mastering the Rules of Competitive Strategy :A Resource Guide for Managers ,Taylor & Francis.
- Simon & schuster (1983), Webster's new twentieth century Dictionary, New york.
- Sun Tzu (1910), on the Art of War, Translated by Lionel Giles. London,Luzac and Company.