مطالعات راهبردی بسیج

مطالعات راهبردی بسیج

الگوی مواجهه با دوگانه‌های چالش آفرین برنامه‌ریزی فرهنگی براساس اندیشه رهبر معظم انقلاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد مدیریت راهبردی فرهنگ (نویسنده مسئول)
2 کارشناسی ارشد فرهنگ و ارتباطات و طلبه سطح سه حوزه علمیه
3 استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلوم (ع)
چکیده
جمهوری اسلامی ایران، نظامی است که همواره موضوع فرهنگ را مهم‌ترین رکن جامعه دانسته است. در این میان هرگاه رهبر معظم انقلاب از زاویۀ فرهنگ به‌مسائل کشور پرداخته‌اند یا مسائل فرهنگی را گوشزد کرده‌اند، به نقش مدیریت و برنامه‌ریزی فرهنگی نیز اشاره کرده‌اند. با وجود این به نظر می‌رسد مواجهۀ مدیران فرهنگی با این بیانات بیشتر شعاری بوده است؛ به‌نحوی که جاری نبودن آن در اکثر فعالیت‌های فرهنگی کشور بسیار واضح است. یکی از کارهایی که می‌تواند در جهت رفع این چالش‌ها بکار گرفته شود، توجه به دوگانه‌های برگرفته از اندیشۀ رهبرمعظم‌انقلاب خواهد بود. هدف پژوهش حاضر، ارائه چهارچوبی برای دوگانه‌های مفهومی تقابلی مسئله‌ساز در برنامه‌ریزی فرهنگی با تحلیل بیانات رهبر معظم انقلاب بوده است. در این پژوهش، از روش کیفی تحلیل مضمون با بهره‌گیری از تکنیک شناسایی مضامین فراگیر و سازمانده دوگانه‌های مفهومی تقابلی ذیل الگوی (چیستی، چرایی و چگونگی) استفاده شد. اوّلین یافتۀ پژوهش حاضر، کشف دوگانه‌های مرتبط و مترتّب بر یکدیگر با عنوان برنامه‌ریزی فرهنگی با رویکرد تثبیت فرهنگ حق- برنامه‌ریزی فرهنگی با رویکرد تقویت فرهنگ باطل است. تبادل فرهنگی در وضعیت تهاجم فرهنگی- تبادل فرهنگی در وضعیت اقتدار فرهنگی دومین یافته این پژوهش می‌باشد. چراکه در نگاه ایشان در صورتی تبادل فرهنگی امکان‌پذیر و سودمند است که فرهنگ حق در موقعیت برتر خود بوده و برنامه‌ریزان از موضع فعّال قدرت گزینش و پالایش محصولات فرهنگی تمدن رقیب را داشته باشند. آخرین یافته هم برنامه‌ریزی فرهنگی به‌وسیلۀ خودی‌ها- برنامه‌ریزی فرهنگی به‌وسیلۀ غیرخودی‌ها است که ایشان ضرورت استفاده از منابع انسانی مؤمن و انقلابی را توصیه می‌کند.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع فارسی

    کتاب‌ها:

    1. اشیری، سعید. (1397). گفتمان فرهنگ ساز. کرمان: دانشگاه شهید باهنر.
    2. پاکتچی، احمد. (1390). روش پژوهش تخصصی با تکیه بر حوزه علوم قرآن و حدیث (جلد اول). تهران: انجمن علمی دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق (ع).
    3. پاکتچی، احمد. جزوه روش تحلیل مضمون (با تلاش دکتر محمد عترت دوست).
    4. کلهر، سینا. (1400). مسئله‌شناسی فرهنگی. تهران: انتشارات سوره مهر.

    مقالات:

    1. امین بیدختی، علی اکبر؛ نیکان پور، محمدرضا. (1386). مفهوم شناسی و نگرشی بر ابعاد برنامه‌ریزی مهندسی فرهنگی. فصلنامه دانشگاه اسلامی، 11(3)، 1-16.
    2. جهان بین، فرزاد. (1387). برنامه‌ریزی فرهنگی در حکمت متعالیه. پژوهش حوزه، 9(34 و 35)، 193-208.
    3. خورشیدی، سعید؛ هاشمیان، سید محمد حسین. (1399). دلالت‌های نظریه فرهنگ صدرایی در حوزه خط‌مشی‌گذاری فرهنگ. فصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی، 14(1)، 1-20.
    4. خورشیدی، سعید. (1390). صورت‌بندی نظریه فرهنگ صدرایی (با الهام از دیدگاه‌های استاد حجت الاسلام پارسانیا). نشریه معرفت فرهنگی و اجتماعی، 9(1)، 45-60.
    5. زارگز خسروی، مسلم؛ بخشی، سمیه. (1396). بازیابی پیکره فرهنگ در اندیشه رهبر معظم انقلاب. پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 21(1)، 175-176.
    6. سجادی، سید مهدی؛ عالیه، کرد؛ زعفرانلو، کامبوزیا. (1394). تقابل معنایی و نقش آن در ترجمه قرآن کریم. دو فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات ترجمه قرآن و حدیث، 3(1)، 25-40.
    7. شهبازی، علی اصغر؛ حاجی ملامیرزایی، حمید. (1400). بازخوانی معنای واژه «تبع» در قرآن کریم با تکیه بر تحلیل روابط همنشینی. دوفصلنامه علمی پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، 10(1)، 55-70.
    8. عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمد سعید؛ فقیهی، ابوالحسن؛ شیخ زاده، محمد. (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین، روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، 5(2)، 152-165.
    9. کمالی، یحیی. (1397). روش‌شناسی تحلیل مضمون و کاربرد آن در مطالعات سیاست‌گذاری عمومی. فصلنامه علمی- پژوهشی سیاست‌گذاری عمومی، 4(2)، 189-208.
    10. کلهر، سینا. (1401). تجربه برنامه‌ریزی و الگوی برنامه‌ریزی فرهنگی در برنامه‌های توسعه. فصلنامه مطالعات راهبردی فرهنگ، 2(1)، 15-30.
    11. گرین، کیت؛ جیل، لیبهان. (1383). درسنامه نظریه و نقد ادبی (ترجمه گروه مترجمان). تهران: روزنگار.
    12. مشکاتی، مریم؛ میرشکاری، طیبه. (1397). واکاوی مدیریت فرهنگی از دیدگاه مقام معظم رهبری. رهیافت فرهنگ دینی، 1(4)، 45-60.

    منابع اینترنتی:

    1. خامنه‌ای، سیدعلی، (1367). بیانات در دیدار اعضای مجمع نمایندگان طلاب و فضلای حوزه علمیه قم، https://khl.ink/f/2228
    2. خامنه‌ای، سیدعلی، (1368 الف). بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم، https://khl.ink/f/2197
    3. خامنه‌ای، سیدعلی، (1368 ب). بیانات در دیدار اعضای مجمع نمایندگان طلّاب و فضلاى حوزه‌ی علمیّه‌ی قم، https://khl.ink/f/2228
    4. خامنه‌ای، سیدعلی، (1369). بیانات در دیدار اعضای شورای مرکزی انجمن اسلامی مدرّسین دانشگاه‌ها، https://khl.ink/f/2353
    5. خامنه‌ای، سیدعلی، (1370 الف). بیانات در دیدار کارگزاران نظام، https://khl.ink/f/2478
    6. خامنه‌ای، سیدعلی، (1370 ب). بیانات در دیدار جمعی از روحانیون استان بوشهر، https://khl.ink/f/2542
    7. خامنه‌ای، سیدعلی، (1370 ج). بیانات در دیدار مدیران شبکه‌ی دوم سیما، https://khl.ink/f/2563
    8. خامنه‌ای، (1370 د)، انتصاب نماینده ولی فقیه در موسسه کیهان، https://khl.ink/f/2852
    9. خامنه‌ای، (1370 ه)، بیانات در دیدار جمعی از مسئولان وزارت آموزش و پرورش‌، https://khl.ink/f/2557
    10. خامنه‌ای، سیدعلی، (1371 الف). بیانات در دیدار اعضای مجمع نمایندگان طلاب و فضلای حوزه علمیه قم، https://khl.ink/f/32763
    11. خامنه‌ای، سیدعلی، (1371 ب). بیانات در دیدار جمعی از کارگزاران فرهنگی، https://khl.ink/f/2630
    12. خامنه‌ای، سیدعلی، (1376). بیانات در دیدار جمعی از پرستاران، https://khl.ink/f/2852
    13. خامنه‌ای، سیدعلی، (1377 الف). بیانات در دیدار مردم آمل، https://khl.ink/f/2891
    14. خامنه‌ای، سیدعلی، (1377 ب). دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی با رهبر انقلاب، https://khl.ink/f/18222
    15. خامنه‌ای، سیدعلی، (1378 الف). بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، https://khl.ink/f/3344
    16. خامنه‌ای، سیدعلی، (1378 ب). بیانات در پی حادثه کوی دانشگاه تهران در سال ۷۸، https://khl.ink/f/2959
    17. خامنه‌ای، سیدعلی، (1379). بیانات در جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر، https://khl.ink/f/7585
    18. خامنه‌ای، سیدعلی، (1380 الف). بیانات در خطبه‌های نماز جمعه‌ی تهران، https://khl.ink/f/3066
    19. خامنه‌ای، سیدعلی، (1380 ب). بیانات در مراسم تنفیذ ریاست‌جمهوری سال ۸۰، https://khl.ink/f/3076
    20. خامنه‌ای، سیدعلی، (1382). بیانات پس از بازدید از سازمان صدا و سیما، https://khl.ink/f/3232
    21. خامنه‌ای، سیدعلی، (1383 الف). بیانات در دیدار دانشجویان و اساتید دانشگاه‌های استان همدان، https://khl.ink/f/3243
    22. خامنه‌ای، سیدعلی، (1383 ب). بیانات در دیدار جمعی از رؤسای دانشگاه‌ها، https://khl.ink/f/3266
    23. خامنه‌ای، سیدعلی، (1383 ج). بیانات در دیدار کارگزاران نظام، https://khl.ink/f/3232
    24. خامنه‌ای، سیدعلی، (1383 ه). بیانات پس از بازدید از سازمان صدا‌ و ‌سیما، https://khl.ink/f/3256
    25. خامنه‌ای، سیدعلی، (1385 الف). بیانات در دیدار دانشگاهیان سمنان، https://khl.ink/f/3362
    26. خامنه‌ای، سیدعلی، (1385 ب). بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، https://khl.ink/f/3344
    27. خامنه‌ای، سیدعلی، (1390). بیانات در دیدار با مردم فارس، https://khl.ink/f/12163
    28. خامنه‌ای، سیدعلی، (1395 الف). بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت، https://khl.ink/f/34162
    29. خامنه‌ای، سیدعلی، (1395 ب). بیانات در دیدار ائمه جماعات مساجد استان تهران، https://khl.ink/f/34109

    منابع فارسی به لاتین

    Research References List

    Books:

    1. Ashiri, Saeed. (2018). Discourse of Cultural Construction. Kerman: Shahid Bahonar University.
    2. Pakatchi, Ahmad. (2011). Specialized Research Methodology with Emphasis on Quranic and Hadith Sciences (Vol. 1). Tehran: Scientific Student Association of Theology, Imam Sadegh University.
    3. Pakatchi, Ahmad. Theme Analysis Methodology Notes (with the effort of Dr. Mohammad Etrat Doost).
    4. Kalhor, Sina. (2021). Cultural Problemology. Tehran: Sooreh Mehr Publications.

    Articles:

    1. Amin Bidakhti, Ali Akbar; Nikanpour, Mohammad Reza. (2007). Conceptualization and Review of the Dimensions of Cultural Engineering Planning. Islamic University Quarterly, 11(3), 1-16.
    2. Jahambin, Farzad. (2008). Cultural Planning in Transcendent Wisdom. Pazhohesh Howzeh, 9(34 and 35), 193-208.
    3. Khorshidi, Saeed; Hashemian, Seyed Mohammad Hossein. (2020). Theoretical Implications of Sadra’s Culture Theory in the Field of Cultural Policy-Making. Scientific-Research Quarterly of Religion and Cultural Policy, 14(1), 1-20.
    4. Khorshidi, Saeed. (2011). Formulation of Sadra’s Culture Theory (Inspired by the Views of Professor Hojjatoleslam Parsania). Cultural and Social Ma’refat Journal, 9(1), 45-60.
    5. Zargarz Khosravi, Moslem; Bakhshi, Somayeh. (2017). Recovering the Cultural Corpus in the Thought of the Supreme Leader. Islamic Revolution Research, 21(1), 175-176.
    6. Sajjadi, Seyyed Mehdi; Aalieh, Kurd; Zaferanlou, Kambuzia. (2015). Semantic Opposition and Its Role in Quran Translation. Biannual Scientific-Research Journal of Quran and Hadith Translation Studies, 3(1), 25-40.
    7. Shahbazi, Ali Asghar; Haji Malamirzaei, Hamid. (2021). Re-reading the Meaning of the Word “Tab’” in the Holy Quran Based on Analysis of Co-occurrence Relations. Biannual Scientific-Research Journal of Quranic Linguistic Studies, 10(1), 55-70.
    8. Abedi Jafari, Hassan; Taslimi, Mohammad Saeed; Faghihi, Abolhassan; Sheikhzadeh, Mohammad. (2011). Thematic Analysis and Thematic Networks, a Simple and Efficient Method for Explaining Existing Patterns in Qualitative Data. Strategic Management Thought, 5(2), 152-165.
    9. Kamali, Yahya. (2018). Thematic Analysis Methodology and Its Application in Public Policy Studies. Scientific-Research Quarterly of Public Policy, 4(2), 189-208.
    10. Kalhor, Sina. (2022). Experience of Planning and Cultural Planning Model in Development Programs. Quarterly Journal of Strategic Cultural Studies, 2(1), 15-30.
    11. Green, Keith; Leebhan, Jill. (2004). Textbook of Literary Theory and Criticism (Translated by a Group of Translators). Tehran: Ruznegar.
    12. Meshkati, Maryam; Mirshekari, Taibeh. (2018). Analysis of Cultural Management from the Perspective of the Supreme Leader. Religious Culture Approach, 1(4), 45-60.

    Internet Sources:

    1. Khamenei, Seyed Ali. (1988). Statements in Meeting with Members of the Assembly of Representatives of Seminary Students and Scholars of Qom, https://khl.ink/f/2228
    2. Khamenei, Seyed Ali. (1989a). Statements in Meeting with Various Groups of People, https://khl.ink/f/2197
    3. Khamenei, Seyed Ali. (1989b). Statements in Meeting with Members of the Assembly of Representatives of Seminary Students and Scholars of Qom, https://khl.ink/f/2228
    4. Khamenei, Seyed Ali. (1990). Statements in Meeting with Members of the Central Council of the Islamic Association of University Lecturers, https://khl.ink/f/2353
    5. Khamenei, Seyed Ali. (1991a). Statements in Meeting with Officials of the System, https://khl.ink/f/2478
    6. Khamenei, Seyed Ali. (1991b). Statements in Meeting with Clerics of Bushehr Province, https://khl.ink/f/2542
    7. Khamenei, Seyed Ali. (1991c). Statements in Meeting with Managers of Channel 2 TV, https://khl.ink/f/2563
    8. Khamenei, Seyed Ali. (1991d). Appointment of the Representative of the Supreme Leader in Kayhan Institute, https://khl.ink/f/2852
    9. Khamenei, Seyed Ali. (1991e). Statements in Meeting with Officials of the Ministry of Education, https://khl.ink/f/2557
    10. Khamenei, Seyed Ali. (1992a). Statements in Meeting with Members of the Assembly of Representatives of Seminary Students and Scholars of Qom, https://khl.ink/f/32763
    11. Khamenei, Seyed Ali. (1992b). Statements in Meeting with Cultural Officials, https://khl.ink/f/2630
    12. Khamenei, Seyed Ali. (1997). Statements in Meeting with Nurses, https://khl.ink/f/2852
    13. Khamenei, Seyed Ali. (1998a). Statements in Meeting with People of Amol, https://khl.ink/f/2891
    14. Khamenei, Seyed Ali. (1998b). Meeting of the Supreme Council of the Cultural Revolution with the Leader of the Revolution, https://khl.ink/f/18222
    15. Khamenei, Seyed Ali. (1999a). Statements in Meeting with Officials and Agents of the Islamic Republic System, https://khl.ink/f/3344
    16. Khamenei, Seyed Ali. (1999b). Statements Following the 1999 Tehran University Dormitory Incident, https://khl.ink/f/2959
    17. Khamenei, Seyed Ali. (2000). Statements in Q&A Session with Students of Amirkabir University, https://khl.ink/f/7585
    18. Khamenei, Seyed Ali. (2001a). Statements in Friday Prayer Sermons in Tehran, https://khl.ink/f/3066
    19. Khamenei, Seyed Ali. (2001b). Statements at the 2001 Presidential Inauguration Ceremony, https://khl.ink/f/3076
    20. Khamenei, Seyed Ali. (2003). Statements After Visiting IRIB, https://khl.ink/f/3232
    21. Khamenei, Seyed Ali. (2004a). Statements in Meeting with Students and Professors of Hamadan Universities, https://khl.ink/f/3243
    22. Khamenei, Seyed Ali. (2004b). Statements in Meeting with University Presidents, https://khl.ink/f/3266
    23. Khamenei, Seyed Ali. (2004c). Statements in Meeting with Officials of the System, https://khl.ink/f/3232
    24. Khamenei, Seyed Ali. (2004d). Statements After Visiting IRIB, https://khl.ink/f/3256
    25. Khamenei, Seyed Ali. (2006a). Statements in Meeting with Academics of Semnan, https://khl.ink/f/3362
    26. Khamenei, Seyed Ali. (2006b). Statements in Meeting with Officials and Agents of the Islamic Republic System, https://khl.ink/f/3344
    27. Khamenei, Seyed Ali. (2011). Statements in Meeting with People of Fars, https://khl.ink/f/12163
    28. Khamenei, Seyed Ali. (2016a). Statements in Meeting with the President and Cabinet Members, https://khl.ink/f/34162
    29. Khamenei, Seyed Ali. (2016b). Statements in Meeting with Friday Prayer Imams of Tehran Province, https://khl.ink/f/34109