مطالعات راهبردی بسیج

مطالعات راهبردی بسیج

واکاوی کنشگری اجتماعی با رویکرد تشکلی از دیدگاه دانشجویان بسیجی فعال دانشگاه‌های اصفهان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-146655 تهران، ایران
چکیده
کنشگری اجتماعی یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های دوران دانشجویی است که از قرن بیستم وارد مباحث سیاسی و اجتماعی جامعه شده است. دانشجویان فعال بسیجی، کنشگرانی اجتماعی که نیز ازجمله کنشگرانی هستند که در چالش‌های نظری پیش روی نظام و دفاع از ارزش‌های والای انقلاب اسلامی به کنش در عرصه‌های گوناگون می‌پردازند. نظر به اهمیت این مسئله، در این پژوهش با روش کیفی و رویکرد تحلیل مضمون از طریق مصاحبه با 28 نفر از دانشجویان فعال بسیجی دانشگاه‌های اصفهان، کنشگری اجتماعی، مؤلفه‌ها و راهبردهای آن در فهم این دانشجویان واکاوی شد. از تجزیه‌وتحلیل 366 واحد معنادار و مضمون پایه، سپس تلفیق آن به 17 مضمون سازمان دهنده و در سطح انتزاع بالاتر به 7 مضمون فراگیر، چنین به دست آمد که «مطالبه‌گری کنش مند دانش‌محور»، «دیگرپذیری اخلاق مدار»، «گفتمان سازی شبکه‌ای شده»، «چندسو نگری فرایندی» و «آرمان‌خواهی انقلابی» از مضامین فراگیری است که بیانگر مؤلفه‌های کنشگر اجتماعی در فهم فعالان بسیجی است. «بازنگری ساختار زدا» برای رهایی از «کلیشه‌سازی»، «قالب‌پروری» و «دشمن‌سازی» از تجزیه‌وتحلیل مصاحبه‌ها به دست آمد. همچنین راهبرد «سویه کنش‌مند انسانی گفتمان‌گرا» مضمون فراگیر است که با مضامین سازمان دهنده «واقع‌نگری»، «نوآوری نیازمحور»، «بازنگری ساختاری» و «فهم مشترک شده» در یک پیوستار، «هسته سختِ گفتمان‌ساز تعامل‌نگر» را در عرصه کنشگری اجتماعی در فهم دانشجویان فعال بسیجی بازنمایی نموده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. منابع

    منابع فارسی

    1. ابوالحسنی، سید رحیم، (1388)، «کارکردهای تشکل‌های دانشجویی»، مجله سیاست، شماره 4، دوره 39، صص 1-24.
    2. ادیبی، حسین؛ انصاری، عبدالمعبود، (1358)، نظریه‌های جامعه‌شناسی، تهران: جامعه.
    3. استراوس، انسلم و کُربین، جولیت، (1391)، مبانی پژوهش کیفی، فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه ابراهیم افشار. تهران: نی.
    4. بی‌نا، (11386)، جزوه آشنایی با بسیج دانشجویی، اصفهان: ناحیه مقاومت بسیج دانشجویی استان اصفهان.
    5. بیکر، ترز، آل، (1390)، نحوه انجام تحقیقات اجتماعی، ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: نی.
    6. تدلی، چارلز و تشکری، عباس، (1395)، مبانی پژوهش ترکیبی؛ تلفیق رویکردهای کمی و کیفی، ترجمه عادل آذر و سعید جهانیان، تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
    7. تدلی، چارلز و تشکری، عباس، (1396)، بنیان‌های پژوهش ترکیبی؛ یکپارچه‌سازی رویکردهای کمی و کیفی، ترجمه اکبر زارع شاه‌آبادی، مهرنوش فخارزاده و رحمت‌الله ترکان، یزد: دانشگاه یزد.
    8. توسلی، غلامعباس، (1389)، نظریه‌های جامعه‌شناسی، تهران: سمت.
    9. دانایی فر، حسن؛ رهبرکلیشمی، احسان، (1389)، «راهکارهای تحول فرهنگی در سازمان‌های ایمان محور: موردمطالعه بسیج دانشجویی دانشگاه تهران و علوم پزشکی»، فصلنامه مطالعات اسلامی، شماره 23، صص 191-216.
    10. روشه، گی، (1370)، مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی عمومی جلد اول: کنش اجتماعی، ترجمه دکتر هما زنجانی زاده، چاپ دوم، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
    11. روشه، گی، (1376)، جامعه‌شناسی تالکوت پارسونز، عبدالحسین نیک گهر، تهران: نشر نی.
    12. شفق، غلامرضا، (1389)، نقد و بررسی پیش فرضها و زمینه‌های اجتماعی نظریه «کنش اجتماعی» تالکوت پارسونز، معرفت فرهنگی اجتماعی، شماره اول سال دوم، صص 184-153.
    13. شیخ زاده، محمد؛ بنی اسد، رضا، (1402)، تحلیل مضمون مفاهیم، رویکردها و کاربردها، تهران: لوگوس.
    14. طوسی، حسینعلی؛ مهری، عباس (1390)، «عوامل مؤثر بر جذب نخبگان به بسیج»، فصلنامه مدیریت اسلامی، شماره 2، صص 105-130.
    15. عابدی جعفری، حسن و دیگران، (1397)، «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی»، اندیشه مدیریت راهبردی، سال،1 شماره 1، پیاپی، 13، صص 151-198.
    16. فاطمی نسب، علی؛ گلکار، رسول؛ مرادی، هاجر، (1397)، «عوامل و راهکارهای جذب دانشجویان جهت فعالیت در بسیج دانشجویی»، نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، شماره 33، ص 277-308.
    17. فرامرز رفیع پور، (1377)، آناتومی جامعه، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    18. کرسول، جان. دبلیو و پلانو کلارک، ویکی، (1390)، روش‌های پژوهش ترکیبی. ترجمه علیرضا کیامنش و جاوید سرایی. تهران: آییژ.
    19. کرسول، جان. دبلیو، (1391)، طرح پژوهش؛ رویکردهای کیفی، کمی و ترکیبی. ترجمه علیرضا کیامنش و مریم دانای‌طوس. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
    20. مجدانی، لیلا، (1391)، «عوامل مؤثر بر انگیزه‌های حضور و مشارکت در برنامه‌های بسیج»، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، شماره 51، صص 65-96.
    21. محمدپور، احمد، (1392)، روش تحقیق کیفی ضد روش دو؛ مراحل و رویه‌های عملی در روش‌شناسی کیفی، تهران: جامعه‌شناسان.
    22. مردانی، محمدرضا؛ حسین زاده حجازی، سید محمد، (1395)، «معرفی راهبردهایی برای ارتقای اثربخشی و کارآمدی بسیج دانشجویی»، نشریه راهبرد دفاعی، شماره 55، صص 1-40.
    23. منوچهری، عباس، (1378)، مارکس وبر و پرسش مدرنیته، تهران: مؤسسه توسعه دانش و پژوهش ایران.

    منابع فارسی به لاتین

    1. Abedi Jafari, Hassan et al., (2018), “Thematic Analysis and Network of Themes: A Simple and Effective Method for Explaining Patterns in Qualitative Data”, Strategic Management Thought, Year 1, No. 1, Continuation 13, pp. 151-198.
    2. Abolhossini, Seyyed Rahim, (2009), “Functions of Student Organizations”, Journal of Politics, No. 4, Vol. 39, pp. 1-24.
    3. Adibi, Hossein; Ansari, Abdolmaaboud, (1979), Sociological Theories, Tehran: Jameh.
    4. Baker, Therese, Al, (2011), How to Conduct Social Research, Translated by Hooshang Nayebi, Tehran: Ney.
    5. Bi-na, (2007), A Guide to Student Basij, Isfahan: Basij Student Resistance District of Isfahan.
    6. Creswell, John W. and Plano Clark, Vicki, (2011), Mixed Methods Research. Translated by Alireza Kiāmanesh and Javid Sarāei. Tehran: Ayij.
    7. Creswell, John W., (2012), Research Design; Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Translated by Alireza Kiāmanesh and Maryam Danāy-e Tūs. Tehran: Jihad University Publications.
    8. Danayi Far, Hassan; Rahbar-Kalishmi, Ehsan, (2010), “Cultural Transformation Strategies in Faith-Based Organizations: A Case Study of the Student Basij at the University of Tehran and Medical Sciences”, Quarterly Journal of Islamic Studies, No. 23, pp. 191-216.
    9. Faramarz Rafiei Pour, (1998), Anatomy of Society, Tehran, Public Company Publishing.
    10. Fatehmi Nasab, Ali; Golkar, Rasool; Moradi, Hajar, (2018), “Factors and Strategies for Attracting Students to Participate in Basij Activities”, Interdisciplinary Studies Journal of Strategic Knowledge, No. 33, pp. 277-308.
    11. Mardani, Mohammadreza; Hossein Zadeh Hajazi, Seyyed Mohammad, (2016), “Introducing Strategies for Enhancing the Effectiveness and Efficiency of Student Basij”, Defensive Strategy Journal, No. 55, pp. 1-40.
    12. Mohammadi Pour, Ahmad, (2013), Qualitative Research Methodology Against Method Two; Stages and Practical Processes in Qualitative Methodology, Tehran: Sociologists.
    13. Mojdani, Leila, (2012), “Factors Influencing Motivations for Participation in Basij Programs”, Quarterly Journal of Basij Strategic Studies, No. 51, pp. 65-96.
    14. Monouchehri, Abbas, (1999), Marx Weber and the Question of Modernity, Tehran: Institute for the Development of Knowledge and Research in Iran.
    15. Roush, Guy, (1991), Introduction to General Sociology, Volume 1: Social Action, Translated by Dr. Homa Zanjani Zadeh, 2nd Edition, Mashhad: Ferdowsi University Press.
    16. Roush, Guy, (1997), The Sociology of Talcott Parsons, Abdolhossein Nik Ghar, Tehran: Ney Publications.
    17. Shafaq, Gholamreza, (2010), Critique and Review of the Assumptions and Social Contexts of Talcott Parsons’ “Social Action” Theory, Cultural-Social Knowledge, No. 1, Vol. 2, pp. 184-153.
    18. Sheikhzadeh, Mohammad; Bani Asad, Reza, (2023), Thematic Analysis of Concepts, Approaches, and Applications, Tehran: Logos.
    19. Strauss, Anselm and Corbin, Juliet, (2012), Foundations of Qualitative Research, Techniques and Stages of Grounded Theory Production. Translated by Ebrahim Afshar. Tehran: Ney.
    20. Tadeli, Charles and Tashakori, Abbas, (2016), Foundations of Mixed Research; Integrating Quantitative and Qualitative Approaches, Translated by Adel Azar and Saeed Jahaniyan, Tehran: Jihad University Publications.
    21. Tadeli, Charles and Tashakori, Abbas, (2017), Foundations of Mixed Research; Integrating Quantitative and Qualitative Approaches, Translated by Akbar Zare’ Shahabadi, Mehrnoush Fakhareh Zadeh and Rahmatollah Torkan, Yazd: Yazd University.
    22. Tosii, Hossein Ali; Mehri, Abbas (2011), “Factors Influencing the Attraction of Elites to Basij”, Quarterly Journal of Islamic Management, No. 2, pp. 105-130.
    23. Tosuli, Gholamabbas, (2010), Sociological Theories, Tehran: Samt.

    منابع لاتین

    1. Attride – Stirling, J (2001). Thematic networks: an analytic tool for qualitative research, Qualitative Research, 1(3): 385-405.
    2. Attride – Stirling, J (2001). Thematic networks: an analytic tool for qualitative research, Qualitative Research, 1(3): 385-405.
    3. Braun,Virginia & Victoria Clarke (2006), "Using Thematic Analysis in Psychology", Qualitative Research in Psychology, 3: 2, pp.77-101.
    4. Braun,Virginia & Victoria Clarke (2006), "Using Thematic Analysis in Psychology", Qualitative Research in Psychology, 3: 2, pp.77-101.
    5. Castells, Manuel. (2009). Communcation Power. UK: Oxford University.
    6. Castells, Manuel. (2009). Communcation Power. UK: Oxford University.
    7. Parsons, T. and Shils, E. A. (eds.) (1962). Toward a General Theory of Action. New York: Harper & Row.
    8. Parsons, T. and Shils, E. A. (eds.) (1962). Toward a General Theory of Action. New York: Harper & Row.
    9. Shaw, Randy. (2001). The Activist's Handbook: A Primer Updated Edition with a New Preface. US: University of California Press.
    10. Shaw, Randy. (2001). The Activist's Handbook: A Primer Updated Edition with a New Preface. US: University of California Press.