گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-146655 تهران، ایران
چکیده
کنشگری اجتماعی یکی از مهمترین ویژگیهای دوران دانشجویی است که از قرن بیستم وارد مباحث سیاسی و اجتماعی جامعه شده است. دانشجویان فعال بسیجی، کنشگرانی اجتماعی که نیز ازجمله کنشگرانی هستند که در چالشهای نظری پیش روی نظام و دفاع از ارزشهای والای انقلاب اسلامی به کنش در عرصههای گوناگون میپردازند. نظر به اهمیت این مسئله، در این پژوهش با روش کیفی و رویکرد تحلیل مضمون از طریق مصاحبه با 28 نفر از دانشجویان فعال بسیجی دانشگاههای اصفهان، کنشگری اجتماعی، مؤلفهها و راهبردهای آن در فهم این دانشجویان واکاوی شد. از تجزیهوتحلیل 366 واحد معنادار و مضمون پایه، سپس تلفیق آن به 17 مضمون سازمان دهنده و در سطح انتزاع بالاتر به 7 مضمون فراگیر، چنین به دست آمد که «مطالبهگری کنش مند دانشمحور»، «دیگرپذیری اخلاق مدار»، «گفتمان سازی شبکهای شده»، «چندسو نگری فرایندی» و «آرمانخواهی انقلابی» از مضامین فراگیری است که بیانگر مؤلفههای کنشگر اجتماعی در فهم فعالان بسیجی است. «بازنگری ساختار زدا» برای رهایی از «کلیشهسازی»، «قالبپروری» و «دشمنسازی» از تجزیهوتحلیل مصاحبهها به دست آمد. همچنین راهبرد «سویه کنشمند انسانی گفتمانگرا» مضمون فراگیر است که با مضامین سازمان دهنده «واقعنگری»، «نوآوری نیازمحور»، «بازنگری ساختاری» و «فهم مشترک شده» در یک پیوستار، «هسته سختِ گفتمانساز تعاملنگر» را در عرصه کنشگری اجتماعی در فهم دانشجویان فعال بسیجی بازنمایی نموده است.
تدلی، چارلز و تشکری، عباس، (1395)، مبانی پژوهش ترکیبی؛ تلفیق رویکردهای کمی و کیفی، ترجمه عادل آذر و سعید جهانیان، تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
تدلی، چارلز و تشکری، عباس، (1396)، بنیانهای پژوهش ترکیبی؛ یکپارچهسازی رویکردهای کمی و کیفی، ترجمه اکبر زارع شاهآبادی، مهرنوش فخارزاده و رحمتالله ترکان، یزد: دانشگاه یزد.
دانایی فر، حسن؛ رهبرکلیشمی، احسان، (1389)، «راهکارهای تحول فرهنگی در سازمانهای ایمان محور: موردمطالعه بسیج دانشجویی دانشگاه تهران و علوم پزشکی»، فصلنامه مطالعات اسلامی، شماره 23، صص 191-216.
روشه، گی، (1370)، مقدمهای بر جامعهشناسی عمومی جلد اول: کنش اجتماعی، ترجمه دکتر هما زنجانی زاده، چاپ دوم، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
شفق، غلامرضا، (1389)، نقد و بررسی پیش فرضها و زمینههای اجتماعی نظریه «کنش اجتماعی» تالکوت پارسونز، معرفت فرهنگی اجتماعی، شماره اول سال دوم، صص 184-153.
شیخ زاده، محمد؛ بنی اسد، رضا، (1402)، تحلیل مضمون مفاهیم، رویکردها و کاربردها، تهران: لوگوس.
طوسی، حسینعلی؛ مهری، عباس (1390)، «عوامل مؤثر بر جذب نخبگان به بسیج»، فصلنامه مدیریت اسلامی، شماره 2، صص 105-130.
عابدی جعفری، حسن و دیگران، (1397)، «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در دادههای کیفی»، اندیشه مدیریت راهبردی، سال،1 شماره 1، پیاپی، 13، صص 151-198.
فاطمی نسب، علی؛ گلکار، رسول؛ مرادی، هاجر، (1397)، «عوامل و راهکارهای جذب دانشجویان جهت فعالیت در بسیج دانشجویی»، نشریه مطالعات بینرشتهای دانش راهبردی، شماره 33، ص 277-308.
فرامرز رفیع پور، (1377)، آناتومی جامعه، تهران، شرکت سهامی انتشار.
کرسول، جان. دبلیو و پلانو کلارک، ویکی، (1390)، روشهای پژوهش ترکیبی. ترجمه علیرضا کیامنش و جاوید سرایی. تهران: آییژ.
کرسول، جان. دبلیو، (1391)، طرح پژوهش؛ رویکردهای کیفی، کمی و ترکیبی. ترجمه علیرضا کیامنش و مریم دانایطوس. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
مجدانی، لیلا، (1391)، «عوامل مؤثر بر انگیزههای حضور و مشارکت در برنامههای بسیج»، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، شماره 51، صص 65-96.
محمدپور، احمد، (1392)، روش تحقیق کیفی ضد روش دو؛ مراحل و رویههای عملی در روششناسی کیفی، تهران: جامعهشناسان.
مردانی، محمدرضا؛ حسین زاده حجازی، سید محمد، (1395)، «معرفی راهبردهایی برای ارتقای اثربخشی و کارآمدی بسیج دانشجویی»، نشریه راهبرد دفاعی، شماره 55، صص 1-40.
منوچهری، عباس، (1378)، مارکس وبر و پرسش مدرنیته، تهران: مؤسسه توسعه دانش و پژوهش ایران.
منابع فارسی به لاتین
Abedi Jafari, Hassan et al., (2018), “Thematic Analysis and Network of Themes: A Simple and Effective Method for Explaining Patterns in Qualitative Data”, Strategic Management Thought, Year 1, No. 1, Continuation 13, pp. 151-198.
Abolhossini, Seyyed Rahim, (2009), “Functions of Student Organizations”, Journal of Politics, No. 4, Vol. 39, pp. 1-24.
Baker, Therese, Al, (2011), How to Conduct Social Research, Translated by Hooshang Nayebi, Tehran: Ney.
Bi-na, (2007), A Guide to Student Basij, Isfahan: Basij Student Resistance District of Isfahan.
Creswell, John W. and Plano Clark, Vicki, (2011), Mixed Methods Research. Translated by Alireza Kiāmanesh and Javid Sarāei. Tehran: Ayij.
Creswell, John W., (2012), Research Design; Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Translated by Alireza Kiāmanesh and Maryam Danāy-e Tūs. Tehran: Jihad University Publications.
Danayi Far, Hassan; Rahbar-Kalishmi, Ehsan, (2010), “Cultural Transformation Strategies in Faith-Based Organizations: A Case Study of the Student Basij at the University of Tehran and Medical Sciences”, Quarterly Journal of Islamic Studies, No. 23, pp. 191-216.
Faramarz Rafiei Pour, (1998), Anatomy of Society, Tehran, Public Company Publishing.
Fatehmi Nasab, Ali; Golkar, Rasool; Moradi, Hajar, (2018), “Factors and Strategies for Attracting Students to Participate in Basij Activities”, Interdisciplinary Studies Journal of Strategic Knowledge, No. 33, pp. 277-308.
Mardani, Mohammadreza; Hossein Zadeh Hajazi, Seyyed Mohammad, (2016), “Introducing Strategies for Enhancing the Effectiveness and Efficiency of Student Basij”, Defensive Strategy Journal, No. 55, pp. 1-40.
Mohammadi Pour, Ahmad, (2013), Qualitative Research Methodology Against Method Two; Stages and Practical Processes in Qualitative Methodology, Tehran: Sociologists.
Mojdani, Leila, (2012), “Factors Influencing Motivations for Participation in Basij Programs”, Quarterly Journal of Basij Strategic Studies, No. 51, pp. 65-96.
Monouchehri, Abbas, (1999), Marx Weber and the Question of Modernity, Tehran: Institute for the Development of Knowledge and Research in Iran.
Roush, Guy, (1991), Introduction to General Sociology, Volume 1: Social Action, Translated by Dr. Homa Zanjani Zadeh, 2nd Edition, Mashhad: Ferdowsi University Press.
Roush, Guy, (1997), The Sociology of Talcott Parsons, Abdolhossein Nik Ghar, Tehran: Ney Publications.
Shafaq, Gholamreza, (2010), Critique and Review of the Assumptions and Social Contexts of Talcott Parsons’ “Social Action” Theory, Cultural-Social Knowledge, No. 1, Vol. 2, pp. 184-153.
Sheikhzadeh, Mohammad; Bani Asad, Reza, (2023), Thematic Analysis of Concepts, Approaches, and Applications, Tehran: Logos.
Strauss, Anselm and Corbin, Juliet, (2012), Foundations of Qualitative Research, Techniques and Stages of Grounded Theory Production. Translated by Ebrahim Afshar. Tehran: Ney.
Tadeli, Charles and Tashakori, Abbas, (2016), Foundations of Mixed Research; Integrating Quantitative and Qualitative Approaches, Translated by Adel Azar and Saeed Jahaniyan, Tehran: Jihad University Publications.
Tadeli, Charles and Tashakori, Abbas, (2017), Foundations of Mixed Research; Integrating Quantitative and Qualitative Approaches, Translated by Akbar Zare’ Shahabadi, Mehrnoush Fakhareh Zadeh and Rahmatollah Torkan, Yazd: Yazd University.
Tosii, Hossein Ali; Mehri, Abbas (2011), “Factors Influencing the Attraction of Elites to Basij”, Quarterly Journal of Islamic Management, No. 2, pp. 105-130.