مطالعات راهبردی بسیج

مطالعات راهبردی بسیج

متغیر شناسی راهبرد امنیتی ایران پس از هفتم اکتبر بر اساس نظریه نقش: ارائه سناریوی سازگار بر اساس اندیشه رهبری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
راشد افشنگ 1
علی شیرخانی 2
محمد ترابی 3
1 دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران؛
2 استاد، گروه علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
3 دانشیار، گروه علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
چکیده
ازآنجایی‌که تحولات پس از هفتم اکتبر باعث تغییر رادیکال شرایط منطقه‌ای شده است، تحقیق حاضر تلاشی است تا با رویکردی نوآورانه و زاویه‌ای جدید، متغیرهای اصلی در ساخت امنیت جمهوری اسلامی ایران را استخراج و سپس با در نظر گرفتن این متغیرها، راهبرد سازگار امنیتی را بر اساس اندیشه رهبری ارائه دهد. بدین منظور تلفیقی از روش‌های پدیدارشناسی کیفی، مرور نظام‌یافته و مصاحبه نیمه ساختاریافته نخبگانی انجام شد و سپس به کمک روش زمینه‌یابی داده‌های به‌دست‌آمده، مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که بر اساس نظریه نقش ایران یک قدرت تراز جهانی در غرب آسیا است که ساخت امنیتی آن متشکل از دو زیر-نقش ساختاری و اندیشگانی است. زیر نقش-ساختاری جمهوری اسلامی ایران را به‌عنوان قدرت میانه در مقابل هژمونی غربی-عبری-عربی در نظر گرفته است که متشکل از محورهای ساختار قدرت و ظرفیت‌های نظامی امنیتی، ساختار جغرافیای سیاسی و اقتصادی و متغیرهای مداخله‌گر و واسط است. بعد اندیشگانی نیز ایران را به‌عنوان یک ایدئولوژی مستقل در مقابل دکترین فکری ترکیبی اعراب افراطی، صهیون و غرب است که متشکل از مبانی هستی‌شناسی، مبانی معرفت‌شناسی و الزامات پراگماتیک انقلاب اسلامی است. همچنین تحلیل نخبگانی متغیرها در ماتریس اثرات متوازن بر اندیشه رهبری نشان داد که راهبرد سازگار امنیتی ایران دارای سه عامل کلیدی حفظ ثبات ژئوپلیتیک و ژئوایکونومیک، حفظ محور مقاومت و تخریب ساختار تحریم‌ها است.
کلیدواژه‌ها
امنیت
نظریه نقش
قدرت میانه
هفتم اکتبر
مقاومت
موضوعات

  • منابع تحقیق

     

    • منابع فارسی

    احمدی, سید عباس , واثق, محمود , ذکی, یاشار , مختاری هشی, حسین و محمدی, محمدعلی . (1398). تبیین نقش آسیای جنوب غربی در آیندۀ نظام اقتصاد جهانی. پژوهشهای جغرافیای انسانی، 54 (1). 1111-1130.

    احمدی، سیدعباس (1401). رقابت قدرتهای منطقه­ای در منطقه غرب آسیا. تهران، انتشارات دانشگاه تهران 

    افشنگ, راشد , شیرخانی, علی و ترابی, محمد . (1400). تدوین الگوی امنیتی- اطلاعاتی ج.ا.ایران براساس اندیشه‌های مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی). راهبرد دفاعی, 19(4), 97-121.

    جاجانی, مهرداد , سنایی, اردشیر و خبیری, کابک . (1400). ساخت و اعتباربخشی مدل روابط خارجی ایران و جمهوری آذربایجان و استخراج متغیرهای خطرپذیری، بحرانی، راهبردی و تنظیمی. مطالعات اوراسیای مرکزی, 14(2), 151-173.

    جاجانی, مهرداد , سنائی, اردشیر و شیرزاد, حمیدرضا . (1402). متغیرشناسی و تحلیل اکتشافی-ساختاری تأثیر ایجاد دالان زنگزور بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران: ارائه سناریوی سازگار با بوم امنیتی ایران. مطالعات راهبردی بسیج, 26(100), 177-205.

    جهانتیغی, مهدی , وفایی سعدی, خسرو و طبیب زاده, پونه . (1403). پدیدارشناسی و تحلیل ساختاری-اندیشگانی رویکرد پکن در همکاری جامع راهبردی ایران-چین بر اساس نظریه "نقش". پژوهش نامه ایرانی سیاست بین الملل, 13(1), 147-127.

    رحیمی, بهمن , ایزدی, فؤاد , سام دلیری, کاظم , ثنا قربانی, جلال , رضایی بجستانی, محمدرضا و موسوی امیرآباد, عاطفه . (1401). طرح راهبردی مقابله با نفوذ امنیتی – اطلاعاتی آمریکا درجمهوری اسلامی ایران با تاکید بر آراء و اندیشه امام خامنه ای (مدظله). امنیت ملی, 12(43), 33-66.

    صادقی, علی , احمدی, سید عباس و حسین‌خانی, روح اله . (1400). تنگناها و چالش‌های راهبردی و ژئوپلیتیکی رژیم صهیونیستی. جغرافیا ( فصلنامه علمی انجمن جغرافیایی ایران), 19(69), 83-98.

    غضنفری, عزیز , علی اکبری, عماد , موسوی, سید محمود و محمودی, مهدی . (1403). بررسی متغیرهای بنیادین در عادی‌سازی روابط اعراب با رژیم صهیونیستی با تاکید بر نقش انقلاب اسلامی. مطالعات راهبردی بسیج, 27(104), 191-219.

    مصلی نژاد, عباس . (1399). ارائۀ چارچوب نظری راهبرد فرسایش در سیاست‌گذاری امنیت ملی. فصلنامه سیاست, 50(3), 967-989.

    موسوی, سید محمود . (1399). بررسی مقایسه‌ای مؤلفه‌های پراگماتیک مقاومت و خلافت مجازی آمریکا در پسا-فیزیک داعش بر اساس نظریه مجموعه امنیت منطقه‌ای. فصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم, 10(1), 335-353.

    میرحسینی, سیدمحسن , رحیم پوراصل, ایرج , & قیمی بشنو, فاطمه . (1397). مولفه‌های اندیشه‌های دفاعی آیت‌الله خامنه‌ای (در بعد منطقه ای و بین المللی). مطالعات راهبردی سیاست بین الملل, 2(4), 121-143.

     

    • منابع فارسی (انگلیسی شده)

    Ahmadi, S. A., Vasegh, M., Zaki, Y., Mokhtari Hashi, H. and Mohammadi, M. A. (2019). Explanation of the Role of Southwest Asia in the Future of the World Economic System. Human Geography Research, 51(4), 1111-1130.

    Ahmadi, S.A. (2023). Competition of Regional Powers in West Asia. Tehran University Publications, Tehran.

    Afshang, R., Shirkhani, A. and Torabi, M. (2021). Developing a security-intelligence model of the Islamic Republic of Iran based on the ideas of the Supreme Leader. Defence Studies, 19(4), 97-121.

    Ghazanfari, A., Aliakbari, E., Moosavi, S. M. and Mahmoodi, M. (2024). Investigating Fundamental Variables in Arabs-Israel Normalization, Emphasizing the Role of Islamic Revolution. Basij Strategic Studies, 27(104), 1 -20.

    Jahantighi, M., Vafaei Sadi, K. and TabibZadeh, P. (2024). Phenomenography and Analysis of Beijing’s Approach in Comprehensive Strategic Partnership with Iran based on Role Theory. Iranian Research letter of International Politics, 13(1), 147-127.

    Jajani, M., Sanaei, A. and Khabiri, K. (2022). Developing and Validating a Model of Foreign Relations between the Islamic Republic of Iran and the Azerbaijan Republic: Extraction of Risk, Critical, Strategic and Regulatory Variables. Central Eurasia Studies, 14(2), 151-173.

    Jajani, M., Sanaei, A. and Shirzad, H. (2023). Variable Study and Structural-Exploratory Analysis of Zangezur Corridor Establishment on Iran’s Security: Developing the Most Locally Compatible Scenario. Basij Strategic Studies, 26(100), 177-205.

    Mirhoseyni, S. M., Rahimpour-Asl, I., & Ghayyemi Beshnoo, F. (2018). Study of Ayatollah Khamenei’s defensive thinking Components. Journal of Politics and International Relations, 2(4), 121-143

    Mosalanejad, A. (2020). National Security Policymaking. Political Quarterly, 50(3), 967-989.

    Mosavi, M. (2020). A Comparative Analysis of Elements of Resistance Pragmatics and Virtual Caliphate of U.S in Post-ISIS on the Basis of Regional Security Complex Theory. Soft power Studies, 10(22), 335-353.

    Rahimi, B., Izadi, F., Sam Daliri, K., Sana Ghorbani, J., Rezaei Bajestani, M. R. and Mousavi Amirabad, A. (2022). Strategic plan to counter US security-intelligence infiltration in the Islamic Republic of Iran Emphasizing the views and thoughts of Imam Khamenei. National Security, 12(43), 33-66.

    Sadeghi, A., Ahmadi, S. A. and Hosseinkhani, R. (2021). The strategic and geopolitical challenges of the Zionist regime (Israel). Geography, 19(69), 83-98.

    • منابع انگلیسی

    Amour, Ph. (2020). The Regional Order in the Gulf Region and the Middle East. Regional Rivalries and Security Alliances. Palgrave.

    Barnea, A. (2020). Strategic intelligence: a concentrated and diffused intelligence model. Intelligence and National Security, 35 (5), 701-716.

    Breuning, M. (2011). Role Theory Research in International Relations, in Harnisch et al. (eds.), Role Theory in International Relations, Routledge.

    Buzan, B., & Weaver, O. (2003). Regions and power: the Structure of International Security. New York: Cambridge University Press.

    Creswell, J. W. (2008). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage Publications.

    Frazier, D., & Stewart-Ingersoll, R. (2010). Regional powers and security: A framework for understanding order within regional security complexes. European Journal of International Relations, 16(4), 731–753.

    Gille, B., & O’Neill, A. (2014). China’s Rise through the Prism of Middle Powers, in Bruce Gilley and Andrew O’Neill, (eds.), Middle Powers and the Rise of China, Georgetown University Press.

    Harnisch, S., Frank, C., & Maull, H. W. (2015). Role theory in international relations: approaches and analyses. Routledge, Cop.

    Holsti, K. J. (1970). National Role Conceptions in the Study of Foreign Policy. International Studies Quarterly, 14(3), 233–309.

    Hudson, V. (1990). Cultural Expectations of One’s Own and Other Nations. Foreign Policy Action Templates. Political Psychology, 20(4), 1-16.

    Lake, DA & Morgan, PM. (1997). Regional Orders: Building Security in a New World. UniversityPark: Pennsylvania State University Press.

    Lemke D (2002). Regions of War and Peace. Cambridge: Cambridge University Press.

    Lavsky, H. (2024). October 7th, 2023 from the Perspective of Zionist History: A Crucial Wakeup Alarm. Israel studies, 29 (1), 82-88.

    Mearsheimer,J. (2001). The Tragedy of Great Power Politics, Norton.

    Scita, J. (2021). China–Iran Relations: A Low-Quality Comprehensive Strategic Partnership’, in Jonathan Fulton (ed.), Routledge Handbook on China– Middle East Relations, Routledge.

    Scita, J. (2022). China-Iran Relations through the Prism of Sanctions. Asian Affairs, 53(1), 87-105.

    Sjostrom, B., & Dahlgren, L. O. (2002). Nursing theory and concept development or analysis: Applying phenomenography in nursing research. Journal of Advanced Nursing, 40(3), 339–345.

    Solingen E (1998). Regional Orders at Century’s Dawn: Global and Domestic Influences on Grand Strategy. Princeton: Princeton University Press.

    Speigel.I. (2021). Adopting and improving a new forecasting paradigm. Intelligence and National Security, 36(7), 961-977.

    Thies, C. (2017). Role Theory and Foreign Policy’, in Robert A. Denemark and Renée Marlin-Bennett (eds.), the International Studies Encyclopedia, Oxford University Press.

    Thies, C. G., & Breuning, M. (2012). Integrating Foreign Policy Analysis and International Relations through Role Theory. Foreign Policy Analysis, 8(1), 1–4.

    Thompson WR (1973) A conceptual explication and a propositional inventory. International Studies Quarterly 17(1): 89–117.

    Walker, S.G. (1987). Role Theory and Foreign Policy Analysis, Durham: Duke University Press.

    Wells, S.F. & Bruzonsky, M.A. (2019). Security in the Middle East. Regional Change and Great Power Strategies. Routledge.  

    Zaccara, L. (2016). Iran’s Permanent Quest for Regional Power Status,’ in Jaqueline Anne Braveboy-Wagner, (Ed), Diplomatic Strategies of Nations in the Global South (New York: Palgrave Macmillan) pp.181-212.