مطالعات راهبردی بسیج

مطالعات راهبردی بسیج

الزامات و بایسته‌های ترمیم و به‌روزرسانی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش مبتنی بر منظومه فکری مجاهد شهید امام خامنه ای (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حمید طریفی حسینی 1
سید جلال موسوی خطیر 2
1 استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان
2 استادیار، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تهران، ایران
چکیده
ترمیم و به‌روزرسانی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، با گذشت بیش از یک دهه از تصویب آن و در پرتو تحولات پرشتاب محیطی و بروز برخی چالش‌های محتوایی و اجرایی، به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف تبیین الزامات و بایسته‌های ترمیم و به‌روزرسانی این سند بر پایه تحلیل مضمون بیانات مجاهد شهید امام خامنه‌ای (ره) انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون صورت گرفت. جامعه پژوهش، کلیه بیانات، سخنرانی‌ها و پیام‌های منتشرشده ایشان در فاصله سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ بود که با نمونه‌گیری هدفمند و معیارمحور، ۱۶ سخنرانی مرتبط انتخاب و طی فرایند کدگذاری و تحلیل نظام‌مند، مضامین آن استخراج شد. یافته‌ها نشان داد الزامات ترمیم و به‌روزرسانی سند در قالب سه الزام راهبردی قابل صورت‌بندی است: 1) بازنگری پویا، عمیق، مسئله‌محور، همسو با آرمان‌های تربیت اسلامی و صیانت از اصالت سند موجود؛ 2) ترمیم و به‌روزرسانی نقشه‌راه عملیاتی سند بر مبنای ارزش‌ها، نیازهای نوپدید و استقرار نظام رصد مبتنی بر شاخص‌های کمّی و کیفی؛ 3) توجه به الزامات مالی، قانونی و گفتمان‌سازی. نتایج نشان داد ترمیم سند تحول بنیادین نباید به اصلاحات مقطعی یا صرفاً محتوایی محدود شود، بلکه مستلزم استقرار سازوکارهای نهادمند و مستمر برای بازنگری، تدوین نقشه‌راه اجرایی، طراحی نظام پایش، تأمین پشتوانه‌های مالی و قانونی و تقویت گفتمان تحول در بدنه آموزش و پرورش است.
کلیدواژه‌ها
ترمیم و به‌روزرسانی
سند تحول بنیادین آموزش و پرورش
الزامات و بایسته ها
منظومه فکری مجاهد شهید امام خامنه ای (ره)
موضوعات

عنوان مقاله English

Requirements for the Revision and Updating of the Fundamental Transformation Document of Education Based on the Intellectual Framework of Martyr Mujahid Imam Khamenei (RA)

نویسندگان English

Hamid Toreifi Hosseini 1
Jalal Musavi Khatir 2
1 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Farhangian University
2 Assistant Professor, Faculty Member, Supreme Council of the Cultural Revolution, Tehran, Iran
چکیده English

More than a decade after the adoption of the Fundamental Transformation Document of Education (FTDE), rapid societal, technological, and educational changes, together with emerging conceptual and implementation challenges, have made its revision and updating an urgent necessity. This study aimed to identify the strategic requirements for revising and updating the FTDE through a thematic analysis of the statements of Martyr Mujahid Imam Khamenei (RA). A qualitative research design employing thematic analysis was adopted. The research corpus comprised all publicly available speeches, statements, and official messages delivered between 2011 and 2025. Using purposive criterion-based sampling, 16 relevant speeches were selected and systematically analyzed through coding and theme development. The findings revealed three overarching strategic requirements: (1) dynamic, in-depth, and problem-oriented revision aligned with the ideals of Islamic education while preserving the integrity of the existing document; (2) revision of the document's operational roadmap based on core values, emerging societal needs, and a monitoring system supported by quantitative and qualitative indicators; and (3) attention to financial, legal, and discourse-building requirements. The findings indicate that revising the FTDE should extend beyond periodic or purely textual modifications and be supported by institutionalized mechanisms for continuous revision, a comprehensive implementation roadmap, a systematic monitoring and evaluation framework, sustainable legal and financial support, and strengthened commitment to educational transformation across the education system.

کلیدواژه‌ها English

Revision and updating
The Fundamental Transformation Document of Education
Requirements and necessities
The Martyr Mujahid Imam Khamenei (RA)

  1. 6- منابع

    1-6- منابع فارسی

    مقاله ها:

    1. اخلاقی، آزینا؛ صالح صدیق‌پور، بهرام و نویدادهم، مهدی (۱۳۹۹). آینده‌پژوهی اجرای اهداف سند تحول بنیادین آموزش و پرورش در افق ۱۴۰۴. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 10(34)، ۵۶-۸۰.
    2. اسکندری، علی؛ عباس زاده سهرون، یداله و یارمحمدزاده، پیمان (1403). بررسی و  تبیین موانع اجرایی سند تحول بنیادین نظام آموزش و پرورش. نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه، 4 (2)، 161-145.
    3. اسکندری، علی؛ ابراهیمی، کریم و یزدانی، حمیدرضا (1404). اعتبارسنجی پژوهش‌های فراترکیب با تأکید بر روش اعتبارسنجی کانکوال. فصلنامه روش شناسی علوم انسانی، 31 (123)، 81-57.
    4. افلاکی فرد، زارع و عجمی بافرانی (1402). شناسایی و رتبه‌بندی عوامل موثر بر انگیزش دبیران در عملیاتی‌سازی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش با روش AHP. مجله پژوهش‌های برنامه درسی، 13 (2)، 116-87.
    5. بختیاری، لیلا و دهقانی، مرضیه (1401). بررسی پژوهش‌های انجام‌شده مرتبط با سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ایران؛ یک مطالعه فراترکیب. دوفصلنامۀ علمی علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، 10 (19)، 47-5.
    6. بیات، موسی و غفاری، امیر حسین (1399). موانع اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، گزارش منتشر شده شماره 17376.
    7. بیطرفان، فاطمه سادات؛ سجودی، مرجان و دهقانی، مرضیه (1399). بررسی موانع اجرایی سند تحول بنیادین آموزش وپرورش بر اساس مدل فولن: موردکاوی ساحت تربیت زیبایی‌شناختی و هنری. فصلنامه پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، 2 (40)، 110-90.
    8. حسام، فرحناز و بیات، موسی (1397). بررسی «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش». مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، گزارش منشتر شده شماره 16155.
    9. حمیدی نصرآباد، اکرم (1404). واکاوی تجارب زیستة معلمان از اجرایی‌سازی سند تحول بنیادین در مدارس ابتدایی. فصلنامه پژوهش در برنامه ریزی درسی، 4 (2)، 100-91.
    10. رشید حاجی خواجه لو، صالح؛ احمدی، سید محمد؛ یوسفی، هادی و رشیدی، مهسا (1401). اصطلاح‌نامه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. انتشارات پژوهشکده سیاست‌پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت. چاپ اول.
    11. زینالی، علی؛ تاری، غفار و تقی زاده، هوشنگ ( 1403). ساز و کارهای توسعه عدالت آموزشی بر اساس سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. مجله راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 17 (5)، 100-89.
    12.  سند تحول بنیادین آموزش و پرورش (1390). شورای عالی انقلاب فرهنگی.
    13. صمدی، معصومه (1400). تبیین چالش‌های اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش بر اساس روش فراترکیب. فصلنامه سیاستگذاری عمومی، 7 (4)؛ 343-331.
    14. عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمد سعید؛ فقیهی، ابوالحسن و شیخ زاده، محمد (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین؛ روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، 5 (2)، 198-151.
    15. عبدالهی کرمانی، محمد صادق (1404). بررسی «نسخه ترمیم‌ یافته سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» مصوب شورای عالی آموزش و پرورش. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، گزارش منتشر شده شماره 20935.
    16. قاسمی، یار محمد و هاشمی، علی (1398). انجام پژوهش به روش تحلیل تماتیک: راهنمای عملی و گام به گام برای یادگیری و آموزش (مورد مطالعه: مصرف موسیقی دانشجویان کارشناسی ارشد دانشگاه ایلام). فصلنامه فرهنگ ایلام، 20 (64 و 65)، 33-7.
    17. قجری، ناصر؛ مزیدی، محمد و شمشیری، بابک (1399). واکاوی و فهم اهم چالش‌ها و موانع عملی پیش‌رو در تحقق سند تحول بنیادین با تمرکز بر زیرنظام‌های اصلی آن. پژوهش‌های برنامه درسی، 10 (1)، 33-1.
    18. مبانی نظری سند تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران (1390). شورای عالی انقلاب فرهنگی.
    19. متولی، احمد رضا و شیری، طهمورث (1405). نقاط قوت، چالش‌ها و راهکارهای اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. فصلنامه جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، 12 (1)، 14-1.
    20. مرزوقی، رحمت‌اله؛ عقیلی، رضا و مهرورز، محبوبه (1395). تحلیل و نقد نظری و روش‌شناختی اسناد تحول بنیادین آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران. مجله پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت، 6 (2)، 40-21.
    21. نبی، فرهاد؛ میرسپاسی، ناصر و زمانی‌مقدم، افسانه (1403 الف). سیاست‌های کلی سند تحول بنیادین در ایجاد تحول در نظام آموزش و پرورش و آسیب‌شناسی وضع موجود. فصلنامه سیاست‌های راهبردی و کلان، 12 (2)، 391-364.      
    22. نبی، فرهاد؛ میرسپاسی، ناصر و زمانی‌مقدم، افسانه (۱۴۰۳ ب). جایگاه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش در گام دوم انقلاب اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، 25 (105)، 241-209.
    23. نوید ادهم، مهدی و راغب، فاطمه (1399). طراحی مدل اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. فرهنگ در دانشگاه آزاد اسلامی، 10 (1)، 84-67.
    24. نویدکیا، افسانه؛ واعظی، رضا و قربانی زاده، وجه الله (1400). واکاوی اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. فصلنامه خط مشی‌گذای عمومی در مدیریت، 12 (43)، 30-13.

    6-2- منابع فارسی به لاتین

    References

    References (in Persian)

    1.     Abdollahi Kermani, Mohammad Sadegh. (2025). Review of the “Revised version of the Fundamental Transformation Document of Education” approved by the Supreme Council of Education. Research Center of the Islamic Consultative Assembly, Published Report No. 20935.

    2.     Abedi Jafari, Hassan; Taslimi, Mohammad Saeed; Faghihi, Abolhassan, & Sheikhzadeh, Mohammad. (2011). Thematic analysis and thematic networks: A simple and efficient method for explaining patterns in qualitative data. Strategic Management Thought, 5(2), 151–198.

    3.     Aflaki Fard, Zare’; & Ajami Bafrani. (2023). Identifying and ranking factors affecting teachers’ motivation in operationalizing the Fundamental Transformation Document of Education using the AHP method. Journal of Curriculum Studies, 13(2), 87–116.

    4.     Akhlaqi, Azina; Saleh Sediqpour, Bahram, & Navid-Adham, Mehdi. (2020). Futures studies of implementing the objectives of the Fundamental Transformation Document of Education toward the 2025 horizon. Strategic Studies of Public Policy, 10(34), 56–80.

    5.     Eskandari, Ali; Abbaszadeh Sohrun, Yadollah, & Yarmohammadzadeh, Peyman. (2024). Investigating and explaining executive barriers to the Fundamental Transformation Document of the education system. Journal of Research and Innovation in Education and Development, 4(2), 145–161.

    6.     Eskandari, Ali; Ebrahimi, Karim, & Yazdani, Hamidreza. (2025). Validation of Meta- Synthesis Research with Emphasis on the ConQual Validation. Methodology of Social Sciences and Humanitie (MSSH), 31(123), 57–81.

    7.     Bakhtiari, Leila, & Dehghani, Marzieh. (2022). Review of research conducted on the Fundamental Transformation Document of Iran’s education system: A meta-synthesis study. Biannual Scientific Journal of Educational Sciences from the Islamic Perspective, 10(19), 5–47.

    8.     Bayat, Mousa, & Ghaffari, Amir Hossein. (2020). Barriers to the implementation of the Fundamental Transformation Document of Education. Research Center of the Islamic Consultative Assembly, Published Report No. 17376.

    9.     Bitarefan, Fatemeh Sadat; Sojoudi, Marjan, & Dehghani, Marzieh. (2020). Investigating executive barriers to the Fundamental Transformation Document of Education based on Fullan’s model: A case study of the aesthetic and artistic education domain. Quarterly Journal of Curriculum Planning Research, 2(40), 90–110.

    10.  Fundamental Transformation Document of Education. (2011). Supreme Council of the Cultural Revolution.

    11.  Ghajari, Naser; Mazidi, Mohammad, & Shamshiri, Babak. (2020). Exploring and understanding major practical challenges and barriers to realizing the Fundamental Transformation Document with a focus on its main subsystems. Curriculum Studies Research, 10(1), 1–33.

    12.  Ghasemi, Yar Mohammad, & Hashemi, Ali. (2019). Conducting research using thematic analysis: A practical step-by-step guide for learning and teaching (Case study: Music consumption of MA students at Ilam University). Quarterly Journal of Ilam Culture, 20(64 & 65), 7–33.

    13.  Hamidi Nasrabadi, Akram. (2025). Exploring teachers’ lived experiences of implementing the Fundamental Transformation Document in elementary schools. Quarterly Journal of Curriculum Planning Research, 4(2), 91–100.

    14.  Hessam, Farahnaz, & Bayat, Mousa. (2018). Review of the “Fundamental Transformation Document of Education.” Research Center of the Islamic Consultative Assembly, Published Report No. 16155.

    15.  Marzouqi, Rahmatollah; Aghili, Reza, & Mehrvarz, Mahboobeh. (2016). Theoretical and methodological analysis and critique of the Fundamental Transformation Documents of the education system of the Islamic Republic of Iran. Journal of Research on Foundations of Education, 6(2), 21–40.

    16.  Motavalli, Ahmad Reza, & Shiri, Tahmoores. (2026). Strengths, challenges, and solutions for implementing the Fundamental Transformation Document of Education. Quarterly Journal of Sociology of Education, 12(1), 1–14.

    17.  Nabi, Farhad; Mirsepasi, Naser, & Zamani-Moqaddam, Afsaneh. (2024a). General policies of the Fundamental Transformation Document in transforming the education system and pathology of the current situation. Quarterly Journal of Strategic and Macro Policies, 12(2), 364–391.

    18.  Nabi, Farhad; Mirsepasi, Naser, & Zamani-Moqaddam, Afsaneh. (2024b). The position of the Fundamental Transformation Document of Education in the Second Step of the Islamic Revolution of Iran. Quarterly Journal of Basij Strategic Studies, 25(105), 209–241.

    19.  Navid-Adham, Mehdi, & Ragheb, Fatemeh. (2020). Designing an implementation model for the Fundamental Transformation Document of Education. Culture in Islamic Azad University, 10(1), 67–84.

    20.  Navidkia, Afsaneh; Vaezzi, Reza, & Ghorbanizadeh, Vajehollah. (2021). Exploring the implementation of the Fundamental Transformation Document of Education. Quarterly Journal of Public Policy in Management, 12(43), 13–30.

    21.  Rashid Hajikhajehloo, Saleh; Ahmadi, Seyed Mohammad; Yousefi, Hadi, & Rashidi, Mahsa. (2022). Thesaurus of the Fundamental Transformation Document of Education. Publications of the Policy Research and Strategic Studies Institute of Hekmat. First edition.

    22.  Samadi, Masoumeh. (2021). Explaining challenges in implementing the Fundamental Transformation Document of Education using a meta-synthesis approach. Quarterly Journal of Public Policy, 7(4), 331–343.

    23.  Theoretical Foundations of the Fundamental Transformation Document in the Formal and Public Education System of the Islamic Republic of Iran. (2011). Supreme Council of the Cultural Revolution.

    24.  Zeinli, Ali; Tari, Ghaffar, & Taghizadeh, Houshang. (2024). Mechanisms for developing educational justice based on the Fundamental Transformation Document of Education. Journal of Educational Strategies in Medical Sciences, 17(5), 89–100.

    6-3- منابع لاتین

    1. Alhamuddin, A., & Murniati, A. (2025). Politics and Implementation Challenges in Indonesia's Curriculum Policy Transformation. AL-ISHLAH: Jurnal Pendidikan, 17(2), 3421-3432. doi:https://doi.org/10.35445/alishlah.v17i2.6452

    2.     Ashokkumar T, Russel Raj T, Rajadurai A, Abishini AH, Anchani AH. (2025). Analyzing the impact of the new educational policy 2020: A comprehensive review of India's educational reforms. Evaluation and Program Planning,108:102515. doi: 10.1016/j.evalprogplan.2024.102515

    1. Faizin, M. (2024). Islamic Boarding Education Management Reform: Transformation Strategies to Improve Competitiveness and Relevance. AL-ISHLAH: Jurnal Pendidikan, 16(2), 2497-2506. doi:https://doi.org/10.35445/alishlah.v16i2.4462
    2. Lincoln, Yvonna S., & Guba, Egon G. (1985). Naturalistic Inquiry. Beverly Hills, CA: Sage Publications.

    5.     Orchard, H., Hickey, A., & Riddle, S. (2025). The aporia of education policy: National school reform and the limits of policy enactment. Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education,  46 (2), 179–193. https://doi.org/10.1080/01596306.2024.2400236

    6.     Sahlberg, P. (2023). Trends in global education reform since the 1990s: Looking for the right way. International Journal of Educational Development, 98, 102748. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2023.102748

    7.     Salonen-Hakomäki, S.-M., Soini, T., Pietarinen, J., & Pyhältö, K. (2024). Leading complex educational change via national participative reforms? A case of Finnish core curriculum reform leadership. Journal of Educational Change,  25 , 531–554. https://doi.org/10.1007/s10833-024-09502-3