مطالعات راهبردی بسیج

مطالعات راهبردی بسیج

تحلیل راهبردی مضامین فضای مجازی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای(رضوان‌ اللّه علیه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فضّه اختری‌فر 1
زهرا صابری خوش اخلاق 2
مقداد فرمانی 3
علی خاک رنگین 4
1 دانشگاه ارومیه
2 دانشگاه تهران
3 دانشگاه دفاع ملی
4 دانشگاه ادیان و مذاهب
چکیده
فضای مجازی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تأثیرگذار بر زندگی اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی جوامع، نقشی کلیدی در هدایت افکار عمومی، ترویج ارزش‌ها و مدیریت اطلاعات دارد. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی مضامین کلیدی فضای مجازی در بیانات آیت الله خامنه‌ای به منظور احصاء رویکرد معظم‌له نسبت به فرصت‌ها و تهدیدهای این فضا و سیاست‌ها و راهبردهای مدیریت هوشمندانه آن است. داده‌ها شامل بیانات، ابلاغیه‌ها و پیام‌های معظم له، شامل ۱۵۷ سخنرانی و ۲۷۱ فیش می‌باشد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار کیفی MAXQDA و از روش تحلیل مضمون در چارچوب تحلیل راهبردی صورت گرفته است. ابتدا 481 کد اولیه و ثانویه تأیید و سپس در قالب 213 مضمون پایه، 28 مضمون سازمان‌دهنده و 4 مضمون فراگیر شامل «اهمیت و جایگاه فضای مجازی»، «تحلیل محیطی (SWOT) فضای مجازی»، «سیاست‌ها و راهبردهای کلان فضای مجازی» و «وضع مطلوب فضای مجازی» استخراج و سازمان‌دهی گردید.
بر اساس یافته‌ها، موثرترین راهبرد مدیریتی برای فضای مجازی شامل شناسایی تهدیدها و فرصت‌های فضای مجازی، رصد و نظارت مستمر و توسعه شبکه ملی اطلاعات، تضمین استقلال و اقتدار سایبری و غلبه گفتمان انقلاب اسلامی است که نشان‌دهنده ضرورت تدوین سیاست‌های جامع، مدیریت هوشمندانه و بومی، تولید محتوای راهبردی و توانمندسازی فعالان فضای مجازی برای تحقق اهداف کلان کشور است.
کلیدواژه‌ها
فضای مجازی
تهدیدها
فرصت‌ها
راهبردها
سیاست‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Strategic Analysis of Cyberspace Themes in the Thought of Ayatollah Khamenei

نویسندگان English

Fezzeh Akhtarifar 1
Zahra Saberi Khoshakhlagh 2
Meqdad Farmani 3
Ali Khakrangin 4
1 Urmia University
2 University of Tehran
3 National Defense University
4 University of Religions and Denominations
چکیده English

Cyberspace, as one of the most influential domains affecting the social, cultural, political, and economic life of societies, plays a key role in guiding public opinion, promoting values, and managing information. The main goal of this research is to identify the key themes of cyberspace in the statements of Ayatollah Khamenei in order to enumerate His Eminence’s approach towards the opportunities and threats of this space and the policies and strategies for its intelligent management. The data include his speeches, decrees, and messages, comprising 157 speeches and 271 notes. Data analysis was conducted using the qualitative software MAXQDA and the thematic analysis method within a strategic analytical framework. Initially, 481 primary and secondary codes were validated and subsequently organized into 213 basic themes, 28 organizing themes, and 4 overarching themes, namely “Importance and Status of Cyberspace,” “Environmental Analysis (SWOT) of Cyberspace,” “Macro Policies and Strategies of Cyberspace,” and “Desired State of Cyberspace.”
Based on the findings, the most effective management strategy for cyberspace includes identifying threats and opportunities in cyberspace, conducting continuous and effective monitoring, developing the national information network, and guaranteeing cyber independence and the dominance of the Islamic Revolution discourse. These elements indicate the necessity of comprehensive policymaking, intelligent and indigenous management, strategic content production, and empowerment of cyberspace actors to achieve the country’s overarching goals.

کلیدواژه‌ها English

Cyberspace
Threats
Opportunities
Strategies
Policies
  1. 6-منابع
    1-6-منابع فارسی

    مقاله‌ها

    1.     باهنر، ناصر؛ مهدی‌پور، حسین(1398). تحلیل دلالت‌های سیاسی اندیشه رهبر انقلاب اسلامی درباره فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی. فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج. سال بیست و دوم، شماره 83، 37-5.

    2.     خالصی، پروین؛ بابایی، محمدباقر؛ مظاهری، محمدمهدی(1398). چالش‌ها، فرصت‌ها و اثرات سیاسی فضای مجازی در نظام جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام. 9(4)، 188-165.

    1. درستانی، مریم؛ روحانی، مهدی(1393). پدیده‌های جدید فضای مجازی در ایران از دیدگاه کارشناسان ارتباطات. مطالعات رسانه‌ای. 9(26).
    2. رستمی، محسن؛ فرنیان، اختر(1400). فرصت‌ها و تهدیدات فضای مجازی از منظر مقام معظم رهبری(رضوان الله علیه)، فصلنامه دانش‌نامه علوم سیاسی، 2(2). صص 36-1.
    3. صفایی، داوود؛ ملکی، معصومه(1392). بررسی تطبیقی دیدگاه دانشجویان رشته علوم ارتباطات دانشگاه تهران و واحد علوم و تحقیقات نسبت به فرصت‌ها و تهدیدهای فضای مجازی. مطالعات رسانه‌ای. 8(23).
    4. عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسلیم؛ فقیهی، ابوالحسن؛ شیخ‌زاده، محمد(1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. 5(10). 198-151.
    5. عبیری، داود؛ یزدانی چهاربرج، هلیلی؛ خدادا، ثقفی، کامیار،(1399). تبیین شبکه ملی اطلاعات در مدیریت فرصت ها و تهدیدهای فضای مجازی کشور، فصلنامه علمی امنیت ملی، 10(37). صص 450-421.
    6. عباسی، عباس؛ محمدی، لیلا؛ محمدی، خدیجه(1403). روایی و پایایی در تحقیقات کیفی، پژوهش‌نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 40(2). صص 412-273.
    7. عرفان‌منش، ایمان(1397). الگوی راهبردی مواجهه با منافع و آسیب‌های دیجیتالی شبکه‌های اجتماعی بر مبنای دیدگاه رهبر انقلاب اسلامی، دوفصلنا مه علمی ـ پژوهشی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، سال ششم ، شماره دوازدهم، 161-188.
    8. قربانی، علیرضا؛ حمزه‌پور، مهدی؛ کیا، علی‌اصغر(1402). شناسایی و تحلیل راهبردی عوامل مؤثر بر بهبود عملکرد حکمرانی فضای مجازی در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، 9(36)، 43-1.
    9. محمدی الیاسی، قنبر(۱۳۸۷)، موضوع کار آفرینی به عنوان یک حوزه ی علمی، توسعه کار آفرینی، سال اول، شماره اول پاییز ۱۳۸۷، از ص ۸۵-۵۱.
    10. نجفی، علی؛ فتحی، ابراهیم؛ البرزی، هادی(1401). شناسایی مؤلفه‌ها و ویژگی‌های اساسی تولید محتوای فضای مجازی به روش فراترکیب. فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی. سی چهارم، شماره چهار، 52-30.
    11. . نصیری، بهروز؛ ترابی، قاسم؛ رضایی، علیرضا (1404). بررسی تهدیدات جنگ سایبری و نحوه تأثیر آن بر امنیت ملی ایران، پژوهش‌نامه ایرانی روابط بین‌الملل، 2(7)، 153-128.

    14.  نظری، علی اشرف؛ تاجیک، عباس (1404). سنجش تطابق هویت مجازی و هویت حقیقی در ایران: ارزیابی چالش‌ها. نشریه مدیریت، آموزش و توسعه در عصر دیجیتال. 2 (2). 17-1.

    1.  وثوق، مهرداد؛ صادقی، مهرداد؛ رشیدپور، علی(1404). پدیدارشناسی مؤلفه‌های سبک زندگی اسلامی-ایرانی بر مبنای فضای مجازی. معرفت و بصیرت اسلامی. 3(1). 99-81.

    کتاب‌ها

    1.     آزر، ادوارد ای؛ چونگ این مون(۱۳79). امنیت ملی در جهان سوم، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی(ترجمه).

    منابع اینترنتی:

    بیانات مقام معظم رهبری، از سال 1368 تا 1403، از طریق سایت www.khamenei.ir.

    2-6- منابع فارسی به لاتین

    References

    References (in Persian)

    1. Abbasi, Abbas; Mohammadi, Leila; Mohammadi, Khadijeh(2024). Validity and Reliability in Qualitative Research, Journal of Information Processing and Management,40(2),273–412.
    2. Abedi Jafari, Hassan; Taslimi, Mohammad Salim; Faqihi, Abolhasan; Sheikhzadeh, Mohammad(2011). Thematic Analysis and Theme Network: A Simple and Effective Method for Explaining Patterns in Qualitative Data,5(10),151–198.
    3. Abiri, Davood; Yazdani Chaharborj, Helili; Khodada, Saqafi, Kamyar(2020). Explaining the National Information Network in Managing Opportunities and Threats of the Country’s CyberSpace, Scientific Quarterly of National Security,10(37),421–450.
    4. Bahonar, N.; Mehdipour, H.(2019). An analysis of the political implications of the thoughts of the Leader of the Islamic Revolution on cyberspace and social networks. Basij Strategic Studies Quarterly,22(83),5–37.
    5. Dorostani, Maryam; Rouhani, Mehdi(2014). New Phenomena of Cyberspace in Iran from the Perspective of Communication Experts. Media Studies,9(26).
    6. Erfanmanesh, Iman(2018). A Strategic Model for Dealing with the Benefits and Damages of Digital Networks Based on the Viewpoint of the Islamic Revolution Leader, Scientific-Research Journal of Islamic Iranian Progress Model Studies,6(12),161–188.
    7. Ghorbani, Alireza; Hamzehpour, Mahdi; Kia, Ali Asghar(2023). Identification and Strategic Analysis of Factors Affecting the Improvement of Governance Performance in CyberSpace in the Islamic Republic of Iran. Quarterly Journal of New Media Studies,9(36),1–43.
    8. Khalesi, Parvin; Babaei, Mohammad Baqer; Mozaheri, Mohammad Mahdi(2019). Challenges, Opportunities, and Political Effects of the CyberSpace in the Islamic Republic of Iran, Quarterly Journal of Political Research in the Islamic World,9(4),165–188.
    9. Mohammadi Elyasi, Qanbar(2008). Entrepreneurship as an Academic Field, Entrepreneurship Development,1(1),51–85.
    10. Najafi, Ali; Fathi, Ebrahim; Alborzi, Hadi(2022). Identifying Components and Essential Features of Content Production in CyberSpace Using Meta-Synthesis Method, Research and Studies Journal of Mass Media,34(4),30–52.
    11. Nasiri, B., Torabi, G., & Rezaei, A. (2025). An analysis of cyber warfare threats and their impact on the national security of Iran. Iranian Journal of International Relations Research, 2(7), 128–153.
    12. Nazari, A. A., & Tajik, A. (2025). Assessing the alignment between virtual identity and real identity in Iran: An evaluation of challenges. Journal of Management, Education, and Development in the Digital Age, 2(2), 1–17.
    13. Rostami, Mohsen; Farniyan, Akhtar(2021). Opportunities and Threats of CyberSpace from the Perspective of the Supreme Leader, Political Science Journal,2(2),1–36.
    14. Safaee, Davood; Maleki, Masoumeh(2013). A Comparative Study of the Views of Communication Sciences Students at the University of Tehran and the Science and Research Branch on the Opportunities and Threats of Cyberspace. Media Studies,8(23).
    15. Vosoogh, Mehrdad; Sadeghi, Mehrdad; Rashidpour, Ali(2025). Phenomenology of Islamic-Iranian Lifestyle Components Based on CyberSpace, Islamic Knowledge and Insight,3(1),81–99.

    Books:

    1. Azar, Edward A.; Chung In Moon(2000). National Security in the Third World, Tehran, Strategic Studies Research Institute (Translation).

    Online Sources: Statements of the Supreme Leader from 1989 to 2024, available at www.khamenei.ir.

    3-6-منابع لاتین

    Articles

    1)     Braun, V., & Clarke, V.(2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology,3(2),77-101. DOI: 10.1191/1478088706qp063oa.

    2)     Castells, M.(2001). The Internet Galaxy: Reflections on the Internet, Business, and Society. Oxford University Press.

    3)     Drost, E. A.(2011). Validity and Reliability in Social Science Research. Education,131(1),153-159.

    4)     Eze, V. H. U., Ugwu, C. N., & Ugwuanyi, I. C. (2023). A study of cyber security threats, challenges in different fields and its prospective solutions: A review. INOSR Scientific Research, 9(1), 13–24.

    5)     Ghelani, D. (2022). Cyber security, cyber threats, implications and future perspectives: A review. American Journal of Science, Engineering and Technology, 3(6), 12–19

    6)     Gerbner, G.(1998). Cultivation Analysis: An Overview. Journal: Mass Communication and Society, 1(3-4),175–194.

    7)     Gillespie, T.(2017). Governance of and by platforms. The SAGE handbook of social media, 254-278.

    8)     James E. Katz & Mark Aakhus. Perpetual Contact: Mobile Communication, Private Talk, Public Performance Publisher: Cambridge University Press Year: 2002 ISBN: 978-0521002661

    9)     Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J.(2017). Thematic Analysis: Striving to Meet the Trustworthiness Criteria. International Journal of Qualitative Methods,16(1),1-13. DOI: 10.1177/1609406917733847.

    10)  Safitra, M.F.; Lubis, M.; Fakhrurroja, H. (2023). Counterattacking Cyber Threats: A Framework for the Future of Cybersecurity. Sustainability, 15, 13369. https://doi.org/10.3390/sul51813369.

    11)  Tagarev, T., Sharkov, G., & Stoianov, N. (2017). Cyber security and resilience of modern societies: A research management architecture. Information & Security: An International Journal, 38, 93–108. https://doi.org/10.11610/isij.3807.

    12)  Trim, P.R.J.; Lee, Y-L.(2023).Managing Cybersecurity Threats and Increasing Organizational Resilience.Big Data Cogn. Comput, 7, 177.https://doi.org/10.3390/bdcc7040177.

    Books

    1)     Castells, Manuel (2010). The Rise of the Network Society. Wiley-Blackwell.

    2)     Ball-Rokeach, S. J., & DeFleur, M. L.(1976). A Dependency Model of Mass-Media Effects. Communication Research,3(1),3–21.