https://bsrq.cuir.ac.ir/ مطالعات راهبردی بسیج fa daily 1 Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 +0330 Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 +0330 https://bsrq.cuir.ac.ir/article_238664.html گسترش استفاده از هوش مصنوعی در نهادهای دولتی، فرصت‌های گسترده‌ای را برای بهبود کارایی، شفافیت و پاسخ‌گویی در نظام حکمرانی عمومی ایجاد کرده است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی پیشایندها و پسایندهای استفاده از هوش مصنوعی در حکمرانی عمومی و تبیین نقش آن در ارتقای کیفیت حکمرانی است. پژوهش از نوع کیفی بوده و با بهره‌گیری از روش فراترکیب انجام شده است. برای گردآوری داده‌ها، مطالعات منتشرشده در بازه زمانی یک دهه اخیر در پایگاه‌های معتبر بین‌المللی و داخلی بررسی گردید. که پس از غربالگری در مرحله نخست، ۴۵ پژوهش مرتبط شناسایی شد و پس از ارزیابی معیارهای ورود و خروج، ۲۰ مطالعه واجد شرایط نهایی انتخاب و تحلیل مضمون بر روی آن‌ها انجام گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که مضامین اساسی استخراج‌شده در دو طبقه کلی پیشران ها و پیامدهای حکمرانی قرار دارند. پیشران ها شامل زمینه سازی قانونی و عقلایی، زیرساخت حکمرانی داده محور، پویایی و تحول سازمانی، توان دانشی حکمرانی است که بستر توسعه و به‌کارگیری هوش مصنوعی در سازمان‌های دولتی را فراهم می‌سازد. در مقابل، پیامدهای حاصل از استقرار هوش مصنوعی در حکمرانی عمومی در قالب مضامینی چون بهبود عملکرد و نوآوری حکمرانی، ارتقا نظارت و سلامت حکمرانی، حکمرانی اخلاق‌مدار، توسعه و کیفیت زندگی، مشارکت داده محور و شبکه ای شناسایی شدند. بر این اساس می توان نتیجه گرفت، به‌کارگیری هوش مصنوعی در حکمرانی عمومی، با ایجاد تحولات ساختاری و رویکردی در نظام تصمیم‌گیری، می‌تواند مسیر گذار از حکمرانی سنتی به نظامی نوین، شفاف، کارآمد و پاسخ‌گو را هموار سازد. https://bsrq.cuir.ac.ir/article_245724.html شهادت، یکی از ارزش‌های بنیادین در فرهنگ شیعی است و بالتبع در ایران نیز به عنوان یک کشور شیعی مورد توجه بوده و یکی از مؤلفه‌های هویتی مهم به حساب می‌آید. ترویج و تبلیغ این ارزش بنیادین، همواره در دستور کار نهادهای فرهنگی و انقلابی در جمهوری اسلامی ایران بوده است. از جمله یکی از مجاری تبلیغ نوین، تبلیغات شهری بزرگ-مقیاس است که دو نمونه آن در شهر تهران در میدان انقلاب و ولیعصر (عج) عملیاتی شده است. این دو مجرای تبلیغاتی، به دلیل جلوه‌گری بالا، همواره ظرفیت جلب توجه افکار عمومی و ایجاد موج آفرینی در جامعه را داشته است. از همین رو مطالعه مقوله شهادت در دیوارنگاره میدان ولیعصر(عج) در دستور کار این مقاله قرار گرفت. در همین راستا با توجه به روش نشانه‌شناسی رولان بارت و از طریق بکارگیری تکنیک تحلیلی همنشینی و جانشینی، 17 تصویر (انتخاب‌شده با روش نمونه‌گیری هدفمند) مورد تحلیل تفصیلی قرار گرفته و ضمن احصای معانی صریح و ضمنی، نقاط قوت و ضعف هر تصویر بیان شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که در کل، طراحی تصاویر از حیث هنری، دارای درون‌مایه خلاقیت و نوآوری است و همین امر تصاویر این دیوارنگاره را مورد توجه افکار عمومی قرار می‌دهد و معمولاً برد رسانه‌ای پیدا می‌کند. در مقام جمع‌بندی، این ویژگی‌ها در مورد دیوارنگاره احصاء‌شد: 1-تنوع شخصیت‌های شهید 2-همگرایی در شکل پیام (متن-عکس)، حسن انتخاب در دال‌های گفتمانی نوستالژیک ملی، چگالی متوسط محتوا، توجه همسان به الف-ساحت ملی و فراملی ب-گذشته، حال و آینده ج-جنسیت د-ساحات زندگی (نظامی-اجتماعی) ه-هویت ایرانی-اسلامی و-شهادت و ولایت. https://bsrq.cuir.ac.ir/article_245727.html این پژوهش با هدف تحلیل نظام‌مند نقش خانواده‌های شهدا در بازتولید فرهنگ ایثار و شهادت بر اساس آموزه‌های مقام معظم رهبری انجام شد. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد بوده و داده‌ها از طریق مرور نظام‌مند بیانات رهبر معظم انقلاب و پژوهش‌های مرتبط گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با کدگذاری سه‌مرحله‌ای انجام گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که عوامل علّی مؤثر بر تداوم فرهنگ ایثار و شهادت در خانواده‌های شهدا شامل ایمان، توحید، ولایتمداری و روحیه جهادی است. عوامل زمینه‌ای بر الگوسازی عملی، جهاد نفس و بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌ای و هنری تأکید دارند. راهبردها شامل خودسازی، دشمن‌شناسی، تکلیف‌محوری، صبر و استقامت، زنده نگه داشتن یاد و راه شهدا و مشارکت جامعه و مسئولان در حمایت از خانواده‌های شهدا است که همسویی آن‌ها با اهداف دینی و اجتماعی آشکار است. پیامدهای این فرآیند شامل ارتقای منزلت معنوی و اجتماعی خانواده‌های شهدا، تقویت انسجام فرهنگی و افزایش تاب‌آوری اجتماعی است، در حالی که موانعی همچون نگاه‌های نادرست اجتماعی، بی‌توجهی نهادهای فرهنگی و جنگ نرم دشمن، روند انتقال فرهنگ ایثار و شهادت را تهدید می‌کند. بر اساس یافته‌ها، خانواده‌های شهدا کانون اصلی بازتولید فرهنگ ایثار و شهادت هستند و تحقق نقش آن‌ها مستلزم سلامت معنوی، کنش فعال و حمایت ساختاری جامعه و نهادهای مسئول است که می‌تواند راهنمای سیاست‌گذاری های فرهنگی و برنامه‌ریزی‌های تربیتی کشور باشد. https://bsrq.cuir.ac.ir/article_245728.html اردوهای راهیان پیشرفت باهدف روایتگری عمیق و الهام‌بخش از مسیر پیشرفت ملی، مخاطبان را در معرض تجربه‌ای میدانی از شکوه خوداتکایی، عدالت‌محوری و عزت‌طلبی قرار می‌دهند. این اردوها، نه‌تنها ابزار تبیین دستاوردهای راهبردی کشور در عرصه‌های علمی، صنعتی و فرهنگی‌اند، بلکه به‌مثابه محرکی برای بازتعریف مفهوم پیشرفت در چارچوب الگوی اسلامی‌ایرانی عمل می‌کنند؛ الگویی که استقلال، معنویت و تعالی انسانی را در کنار توسعه مادی دنبال می‌کند. تحقیق حاضر باهدف ارتقابخشی اردوهای راهیان پیشرفت مبتنی بر منظومه فکری امام خامنه‌ای مدظله‌العالی در موضوع پیشرفت به دو سؤال "ابعاد، مفاهیم و مؤلفه‌های مؤثر در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای در موضوع پیشرفت چیست؟" و "راهکارهای ارتقابخش اردوهای راهیان پیشرفت در راستای اثربخشی بر مخاطبین کدام است؟" پاسخ می‌دهد. روش این پژوهش "تحلیل مضمون" است که باتوجه‌به مطالعه صورت‌گرفته از مجموع 238 داده، 165 کد اولیه استخراج و سپس 57 مضمون پایه ذیل 17 مضمون سازمان‌دهنده و 7 مضمون فراگیر دسته‌بندی شد. در پاسخ به سؤال اول ابعاد، مفاهیم و مؤلفه‌های مؤثر در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای در ذیل مضامین محوری"مفهوم‌شناسی، مبانی فلسفی پیشرفت، انواع، آرمان‌ها و چشم‌انداز، شاخص‌های پیشرفت، مظاهر و عرصه‌ها، لوازم تحقق پیشرفت" دسته‌بندی شده و سه راهکار کلی" طرح‌ریزی و اجرا؛ یکپارچه و نظام‌مند، تدوین نظام‌نامه معرفتی طرح و گفتمان‌سازی" جهت پاسخ به سؤال دوم پیشنهاد شده است. https://bsrq.cuir.ac.ir/article_245731.html پژوهش حاضر با هدف تحلیل شبکه‌ای مؤلفه‌های چندفرهنگی مدیریت میدانی شهید سپهبد سلیمانی در جانشین‌پروری مدیریت تراز انقلاب اسلامی با استفاده از نرم‌افزار VOSviewer تدوین شده است. هدف اصلی پژوهش، شناسایی و تبیین مؤلفه‌های چندفرهنگی در سبک مدیریتی شهید سلیمانی و بررسی نقش آن‌ها در فرآیند جانشین‌پروری مدیران در تراز انقلاب اسلامی است. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل مضمون بیانات، آثار و مطالعات مرتبط با سبک مدیریتی ایشان بوده و داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزار VOSviewer در قالب تحلیل شبکه‌ای مورد بررسی قرار گرفتند. یافته‌ها نشان دادند که مؤلفه‌های کلیدی سبک مدیریتی شهید سلیمانی شامل رهبری اخلاقی و خدمت‌محور، سرمایه اجتماعی و انسجام فرهنگی، تفکر راهبردی و آینده‌نگری، مدیریت مشارکتی و میدانی، و ارزش‌مداری اسلامی هستند. تحلیل شبکه‌ای روابط میان این مؤلفه‌ها آشکار ساخت که انسجام فرهنگی و سرمایه اجتماعی نقش پیونددهنده میان سایر مؤلفه‌ها را ایفا می‌کنند و به‌عنوان محور اصلی در جانشین‌پروری رهبران آینده عمل می‌نمایند. همچنین نتایج نشان دادند که ترکیب داده‌محوری و ارزش‌مداری، الگویی جامع برای توسعه رهبران آینده در سازمان‌های اسلامی و چندفرهنگی فراهم می‌آورد. این الگو می‌تواند هم در سطح نظری به غنای ادبیات جانشین‌پروری مبتنی بر ارزش‌های اسلامی بیفزاید و هم در سطح کاربردی به مدیران و سیاست‌گذاران کمک کند تا نظام جانشین‌پروری را با توجه به شرایط چندفرهنگی و الزامات انقلاب اسلامی بازطراحی کنند. در مجموع، پژوهش حاضر با بهره‌گیری از تحلیل شبکه‌ای توانست ارتباطات میان مؤلفه‌های چندفرهنگی مدیریت میدانی شهید سلیمانی را روشن سازد و چارچوبی راهبردی برای جانشین‌پروری در مدیریت تراز انقلاب اسلامی ارائه دهد. https://bsrq.cuir.ac.ir/article_245733.html جنگ روایت‌ها به عنوان نبرد ادراکی در عصر دیجیتال، نیازمند تحلیل عوامل مؤثر رسانه‌ای است. با وقوع جنگ ۱۲ روزه ایران و رژیم صهیونیستی، این مفهوم در کنار رویدادهای میدانی، مورد توجه صاحب‌نظران حوزه رسانه و جنگ شناختی قرار گرفت. هدف این پژوهش شناسایی ابعاد مختلف جنگ روایت‌ها و عوامل تأثیرگذار رسانه‌ای به منظور تحلیل نقاط ضعف و قوت رسانه در حوزه روایت‌گری و اولویت‌بندی آنهاست. پژوهش از نوع آمیخته و کاربردی است که در دو گام متوالی با استفاده از پرسشنامه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام شد. در بخش کیفی، مفاهیم و شاخص‌ها استخراج و در بخش کمی، مقایسات زوجی و اولویت‌بندی شاخص ها توسط ده نفر از خبرگان صورت گرفت. پایایی پژوهش با محاسبه نرخ ناسازگاری در نرم‌افزار Expert Choice تائید و توافق خبرگان در خصوص اولویت بندی شاخص ها با ضریب کندال76/0 در نرم افزار SPSS صحه گذاری گردید. نتایج پژوهش حاکی ازشناسایی واولویت بندی پنج مولفه موثر رسانه ای در جنگ روایت ها (مولفه های محتوایی، فناورانه، مخاطب محور، ساختاری و محیطی) می باشد. یافته های فوق مبین آن است که محتوای رسانه ای نسبت به زیر ساخت های فناورانه و ساختاری، نقش تعیین کننده تری در پیروزی جنگ روایت ها دارد. https://bsrq.cuir.ac.ir/article_247119.html اعتماد اجتماعی، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های بنیادین سرمایه اجتماعی، نقشی کلیدی در تحکیم انسجام، همکاری و ارتقای کارآمدی حکمرانی ایفا می‌کند و تضعیف آن می‌تواند به فرسایش سرمایه اجتماعی و ناکارآمدی حکمرانی محلی منجر شود. پژوهش حاضر باهدف تبیین استراتژی‌های تقویت سرمایه اجتماعی نخبگان استان قزوین بر پایه مدل نظری رابرت پاتنام و با تمرکز بر نقش میانجی اعتماد اجتماعی صورت گرفته است. روش پژوهش، کاربردی و از نوع توصیفی–پیمایشی است. جامعه آماری شامل ۳۰۶ نفر از نخبگان استان قزوین بود که به روش تصادفی–طبقه‌ای انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته (با ضریب پایایی 868/0) انجام و تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از مدل تحلیل مسیر صورت پذیرفت. در این پژوهش، سه استراتژی «نهادینه‌سازی وفای به عهد مسئولان»، «ارتقای کارآمدی نظام اداری» و «تقویت سازوکارهای نظارت مردمی» به‌عنوان متغیرهای مستقل بررسی شدند. یافته‌ها نشان داد که هر سه استراتژی، تأثیری مستقیم و معنادار بر اعتماد اجتماعی دارند و اعتماد اجتماعی به‌عنوان متغیر میانجی، نقش اساسی در انتقال آثار آن‌ها بر سرمایه اجتماعی ایفا می‌کند. همچنین میانگین ادراک نخبگان از وضعیت این استراتژی‌ها (بالای 5/4) و سطح بالای اعتماد اجتماعی (M=4/58, SD=0/412)، حاکی از ارزیابی مثبت نخبگان از وضعیت موجود و تلقی آنان از این استراتژی‌ها به‌عنوان پیشران سرمایه اجتماعی پایدار است. درنهایت، بر اساس نتایج، استراتژی‌های سه‌گانه مذکور برای تحقق حکمرانی کارآمد و توسعه پایدار محلی پیشنهاد می‌گردد.